Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiadomości dermatologiczne

28 marca 2019

NR 2 (Marzec 2019)

Rola probiotyków w terapii atopowego zapalenia skóry

0 21

Teoria mikrobiotyczna zakłada, że podstawowe znaczenie w rozwoju procesów regulujących odporność i tolerancję immunologiczną na antygeny zewnętrzne mają drobnoustroje zasiedlające przewód pokarmowy (mikrobiota jelitowa). Wynikiem zmiany ich składu jest modulacja odpowiedzi immunologicznej. Probiotyki przywracają prawidłowy skład bioty jelitowej i z tego powodu wydają się korzystną opcją wspomagania leczenia dzieci z chorobami alergicznymi. W artykule przedstawiono możliwe mechanizmy wpływu bakterii probiotycznych na proces leczenia atopowego zapalenia skóry.

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest chorobą o przewlekłym i nawrotowym przebiegu, której objawy rozpoczynającą się we wczesnym dzieciństwie. Dane epidemiologiczne wskazują, że częstość występowania AZS systematycznie wzrasta [1, 2]. W badaniach wykazano również, że u dzieci chorych na AZS istnieje duże prawdopodobieństwo wystąpienia w późniejszym okresie życia objawów chorób atopowych ze strony innych układów, np. alergicznej astmy oskrzelowej [3]. Tak zwana hipoteza higieniczna wskazywała, że eliminacja niektórych zakażeń bakteryjnych na początku życia, które aktywują reakcje przeciwzapalne, oraz powszechnie stosowana antybiotykoterapia mogą wpływać na zwiększone ryzyko rozwoju chorób atopowych [4]. Aktualną modyfikacją teorii higienicznej jest koncepcja mikrobiotyczna [5]. Zakłada ona, że podstawowe znaczenie w rozwoju procesów regulujących odporność i tolerancję immunologiczną na antygeny zewnętrzne mają drobnoustroje zasiedlające przewód pokarmowy (mikrobiota jelitowa). Wskazuje też, że zmiana składu mikrobioty jelitowej może aktywować układ immunologiczny i promować rozwój zapalenia alergicznego. Odbudowanie jej prawidłowego składu może zatem przywrócić immunotolerancję. Z tego powodu podjęto próby zastosowania bakterii zarówno w leczeniu, jak i profilaktyce chorób alergicznych. Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które mogą wpływać zarówno na mikrobiotę jelitową, jak i działanie układu immunologicznego. Kliniczne zastosowanie w terapii chorób alergicznych znalazły bakterie rodzaju Lactobacillus, Bifidobacterium i niektóre gatunki Escherichia coli. Oprócz ogólnego zastosowania probiotyków zwrócono także uwagę na możliwość miejscowego stosowania ich metabolitów [6]. Z tego powodu probiotyki wydają się korzystną opcją wspomagania leczenia u dzieci z chorobami alergicznymi. 

Mechanizm poprawy funkcji bariery jelitowej przez bakterie probiotyczne

Mechanizm korzystnego działania probiotyków u chorych, m.in. na AZS, wiąże się bezpośrednio z ich wpływem na mikrobiotę zasiedlającą przewód pokarmowy. Wynikiem poprawy równowagi bioty jelitowej jest modulacja odpowiedzi immunologicznej. Potencjał kliniczny wynikający z ich konkurencyjnego działania w stosunku wielu mikroorganizmów chorobotwórczych jest widoczny już w trakcie rywalizacji o substancje odżywcze, jak również o receptory adhezyjne i przyleganie do komórek nabłonka. Możliwość syntezy licznych enzymów i substancji, np. kwasu mlekowego, powoduje obniżenie pH w świetle jelita i hamuje wzrost różnych patogenów. Dodatkowo część wydzielanych przez probiotyki białek ma również bezpośrednie działanie przeciwdrobnoustrojowe. Z drugiej strony baterie probiotyczne mogą aktywnie wiązać się z toksynami uwalnianymi przez inne mikroorganizmy, powodując ich neutralizację [7]. Efektem interakcji bakterii probiotycznych z komórkami tkanki limfatycznej przewodu pokarmowego (gut associated lymphoid tissue –GALT) jest natomiast kształtowanie odpowiedzi immunologicznej [8]. 
Wskazuje się, że zaburzenie integralności nabłonka prowadzące do zaburzeń bariery jelitowej jest istotnym czynnikiem etiologicznym rozwoju wielu chorób, w tym chorób alergicznych. Spójność bariery jest również warunkiem wstępnym utrzymania wszystkich złożonych funkcji nabłonka jelitowego, dotyczących zarówno zdolności absorpcyjnych, jak również ochronnych przed licznymi czynnikami chemicznymi i mikrobiologicznymi [9]. W badaniach eksperymentalnych wykazano, że szczepy bakterii probiotycznych uszczelniają barierę jelitową. Mechanizm ten związany jest bezpośrednio z interakcją probiotyków z komensalami jelita, jak również pośrednio ze ich antagonistycznym działaniem w stosunku do szeroko pojętych patogenów. Układ odpornościowy rozpoznaje antygeny różnych mikroorganizmów za pośrednictwem receptorów należących do tzw. receptorów rozpoznających wzorce molekularne (pattern recognition receptors – PRR), takich jak receptory z rodziny TLR (toll-like receptors – TLR). Receptory TLR są obecne na komórkach kontaktujących się bezpośrednio lub pośrednio z patogenami, m.in. w świetle przewodu pokarmowego. Identyfikacja wzorca molekularnego poprzez receptor jest pierwszym etapem indukcji odpowiedzi immunologicznej. W trakcie tego procesu enterocyty i komórki Panetha aktywnie poprawiają funkcję bariery jelitowej. Na skutek uruchomienia sygnału w wyniku kontaktu z bakteriami probiotycznymi dochodzi do zwiększenia ekspresji fukozylotransferazy, mucyny, białek regenerujących i substancji przeciwdrobnoustrojowych, m.in. defensyn. Mechanizm ten stabilizuje połączenie między komórkami nabłonka i utrudnia przemieszczanie patogenów, w tym również alergenów. Dafensyny natomiast neutralizują patogenne bakterie, normalizując mikroflorę jelitową. Aktywacja drogi sygnałowej receptorów Toll-podobnych uruchamia także szereg nieswoistych procesów przeciwdrobnoustrojowych oraz pobudza wydzielanie prozapalnych i przeciwzapalnych cytokin. Jest to efekt zależnego od cząsteczki adaptorowej MyD88 (myeloid differentiation primary response protein 88) pobudzenia czynnika transkrypcyjnego NF-κB (inhibitory protein of kappa B kinase). W trakcie procesu NF-κB przemieszcza się z cytoplazmy do jądra komórkowego, gdzie aktywuje ekspresję genów kodujących elementy nieswoistej, jak i swoistej odpowiedzi immunologicznej [9, 10]. Pobudzenie ekspresji genów kodujących, m.in. procesy proliferacji komórek, w tym komórek prezentujących antygeny, jest niezbędnym etapem amplifikacji odpowiedzi immunologicznej. W trakcie procesu dochodzi do stymulacji dojrzewania i aktywacji komórek B i T. Komórki B początkowo zwiększają produkcję przeciwciał, głównie przeciwciał sekrecyjnych klasy Ig...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę kwartalnika "Wiadomości dermatologiczne"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy