Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiadomości dermatologiczne

14 grudnia 2021

NR 12 (Grudzień 2021)

Wybrane wirusowe choroby zakaźne wieku dziecięcego z punktu widzenia dermatologa

0 37

Do grupy wirusowych chorób zakaźnych wieku dziecięcego zaliczamy choroby, które mają charakterystyczną manifestację kliniczną, zwykle przebiegają w sposób niepowikłany, ustępują samoistnie, a przechorowanie ich pozostawia trwałą odporność. Jako że cechują się one m.in. specyficznymi zmianami skórnymi, niniejszy artykuł ma na celu przegląd ospy wietrznej, odry, różyczki, rumienia zakaźnego i rumienia nagłego z punktu widzenia dermatologa, ze szczególnym uwzględnieniem objawów skórnych.

Wprowadzenie

Zakaźne choroby wirusowe wieku dziecięcego to grupa chorób, z których każda cechuje się charakterystyczną prezentacją kliniczną. Zwykle przebiegają one w sposób niepowikłany (co jest jednak zależne od wieku i stanu odporności pacjenta), ustępują samoistnie, a przechorowanie ich pozostawia trwałą odporność 
[1, 2]. Zgodnie z literaturą najbardziej istotnym elementem postępowania w tego typu chorobach jest zapobieganie im, głównie poprzez szczepienia ochronne [2]. W większości przypadków zaleca się leczenie wyłącznie objawowe [2]. Jako że choroby te manifestują się m.in. specyficznymi zmianami skórnymi, niniejszy artykuł ma na celu przegląd ospy wietrznej, odry, różyczki, rumienia zakaźnego i rumienia nagłego z punktu widzenia dermatologa, ze szczególnym uwzględnieniem objawów skórnych. 

POLECAMY

Odra

Odra (rubeola, morbilli) jest chorobą wywoływaną przez wirusa odry (RNA), należącego do rodziny Paramyxoviridae. Okres wylęgania wynosi 9–11 dni. Pacjent jest zakaźny przez okres od pięciu dni przed pojawieniem się zmian skórnych do trzech dni po ich wystąpieniu. Wirus przenosi się drogą kropelkową [3, 4].

Zmiany na skórze i błonach śluzowych
Bardzo charakterystycznym, patognomonicznym objawem, który pojawia się stosunkowo wcześnie i wyprzedza zmiany skórne, są plamki Koplika. Są to w istocie białe grudki z czerwonym rąbkiem zapalnym zlokalizowane na błonie śluzowej policzków na wysokości zębów przedtrzonowych i trzonowych [3–5]. Poza plamkami mogą występować zmiany rumieniowe w obrębie błony śluzowej dziąseł, migdałków i języczka [4]. 
Po trzech–czterech dniach od pierwszych objawów pojawia się osutka o charakterze zstępującym, tzn. rozpoczyna się na twarzy i w okolicy zausznej, po czym zstępuje na szyję, tułów i kończyny [6]. Ma ona charakter plamisto-grudkowy, początkowo o jasnoczerwonym, a następnie żywoczerwonym zabarwieniu [2]. Niektóre zmiany mogą mieć komponent krwotoczny [4]. U dzieci niedożywionych wykwity mogą być ciemno pigmentowane, a u dzieci z niedoborami odporności komórkowej wysypka może się pojawić z opóźnieniem lub wcale nie wystąpić [6]. 
Od czwartej doby wykwity ciemnieją, przybierając kolor brunatny. Dochodzi do otrębiastego złuszczania i zmiany ustępują w kolejności, w której się pojawiały [2].

Pozostałe objawy
Choroba rozpoczyna się od wysokiej gorączki i stanu zapalnego górnych dróg oddechowych, co manifestuje się suchym, szczekającym kaszlem i katarem. Ponadto występuje zapalenie spojówek z łzawieniem i światłowstrętem, co określa się mianem „zapłakana twarz” [2]. Po pojawieniu się wysypki można zaobserwować zaburzenia żołądkowo-jelitowe, limfadenopatię i krwawienie z nosa [3, 6].

Dostępna jest żywa atenuowana szczepionka przeciwko odrze, która aktualnie figuruje jako obowiązkowa w kalendarzu szczepień ochronnych. Pierwsza dawka – podstawowa – jest podawana w 13.–15. miesiącu życia. Druga dawka – przypominająca – jest podawana w szóstym roku życia. Ponadto szczepionka przeciwko odrze, skierowana łącznie przeciwko śwince i różyczce, figuruje jako zalecana osobom nieuodpornionym, nieszczepionym wcześniej, które nie chorowały, w szczególności uczniom szkół medycznych lub innych uczelni prowadzących kształcenie na kierunkach medycznych i pracownikom ochrony zdrowia [7].

Różyczka

Różyczka (rubella) jest chorobą wywoływaną przez wirusa różyczki (RNA) należącego do rodziny Togaviridae. Okres wylęgania wynosi 14–21 dni [8]. Pacjent jest zakaźny na siedem dni przed pojawieniem się objawów i siedem dni po ich wystąpieniu [8].

Zmiany na skórze i błonach śluzowych
Nawet u połowy pacjentów zakażenie przebiega bezobjawowo [8]. Gdy ma ono charakter objawowy, osutka w różyczce ma postać drobnoplamistą o zabarwieniu bladoróżowym. Może zajmować dowolne okolice, w tym również fałdy nosowo-wargowe (w przeciwieństwie do płonicy) [3]. Zwykle wykwity początkowo pojawiają się na twarzy, następnie na tułowiu i kończynach, aż w ciągu doby ulegają uogólnieniu [8]. Zmiany skórne ustępują bez pozostawienia śladu, jedynie z niezbyt nasilonym złuszczaniem. Charakterystycznym objawem występującym u mniej więcej jednej piątej pacjentów są tzw. plamki Forchheimera o charakterze wybroczyn na błonie śluzowej podniebienia miękkiego [8].

Pozostałe objawy
Przed wystąpieniem zmian skórnych u chorych można zaobserwować objawy prodromalne, przede wszystkim stan podgorączkowy lub gorączkę, bóle głowy, bóle mięśni i stawów. Co charakterystyczne, na dzień przed wysypką dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych karkowych, potylicznych, zausznych lub szyjnych, które mogą być bolesne. W trakcie trwania choroby może pojawić się stan zapalny gardła, katar, kaszel oraz powiększenie śledziony [3, 8].

Dostępna jest żywa atenuowana szczepionka przeciwko różyczce, która aktualnie figuruje jako obowiązkowa w kalendarzu szczepień ochronnych. Pierwsza dawka – podstawowa – jest podawana w 13.–15. miesiącu życia. Druga dawka – przypominająca – jest podawana w szóstym roku życia. Ponadto szczepienie przeciwko różyczce figuruje jako zalecane osobom nieuodpornionym, nieszczepionym wcześniej, które nie chorowały, w szczególności młodym kobietom, zwłaszcza pracującym w środowiskach dziecięcych, i młodym mężczyznom dla zapobiegania różyczce wrodzonej, szczególnie nieszczepionym w ramach szczepień obowiązkowych, uczniom szkół medycznych lub innych uczelni prowadzących kształcenie na kierunkach medycznych i pracownikom ochrony zdrowia [7].

Ospa wietrzna

Ospa wietrzna (varicella) jest pierwotną infekcją wywoływaną przez wirusa (DNA) ospy wietrznej i półpaśca (ang. varicella zoster virus – VZV), który należy do rodziny Herpesviridae. Do zakażenia dochodzi na drodze bezpośredniego kontaktu i powietrznopochodnej. Okres wylęgania ospy wynosi ok. 10–21 dni, a okres zakaźności – od dwóch dni przed pojawieniem się zmian skórnych i trwa aż do ich przyschnięcia [3]. 

Zmiany na skórze i błonach śluzowych
Osutka w ospie wietrznej ma charakter grudkowo-pęcherzykowy. Wiotkie pęcherzyki pojawiają się na rumieniowej podstawie, początkowo zawierają płyn przejrzysty, potem mętny, a następnie pękają, pozostawiając nadżerki i strupy [4, 9]. Pęcherzyki w obrębie ogniska rumieniowego określa się obrazowo mianem „rosy na płatku róży” [10]. Charakterystyczną cechą jest to, iż wykwity są rozsiane i występują jednocześnie w różnych stadiach rozwoju, co określa się mianem „rozgwieżdżonego nieba” [4]. Zwykle dochodzi do zajęcia skóry owłosionej głowy, a zmiany szerzą się następnie dośrodkowo, finalnie zajmując całą powierzchnię skóry, poza dłońmi i podeszwami [4]. Zmianom skórnym towarzyszy intensywny świąd, co prowadzi do drapania i powstawania przeczosów. Po ustąpieniu wykwitów mogą pozostawać blizny [3]. 
Błony śluzowe również są zajęte – obserwuje się pęcherzyki przede wszystkim na błonach śluzowych jamy ustnej, jak również w innych lokalizacjach – na spojówkach, w pochwie i w cewce moczowej [4, 9].

Pozostałe objawy
Pojawienie się zmian skórnych mogą poprzedzać: gorączka, złe samopoczucie, bóle głowy i brzucha, utrata apetytu [4, 10]. U 5–6% chorych dochodzi do rozwoju powikłań, co jest jednak zależne od wieku i stanu odporności pacjenta [1].

Jest dostępna szczepionka przeciwko ospie wietrznej, która aktualnie figuruje w kalendarzu szczepień ochronnych jako obowiązkowa w szczególnych grupach narażonych na zakażenie, tj. dla dzieci do ukończenia 12. roku życia z upośledzeniem odporności o wysokim ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, z ostrą białaczką limfoblastyczną w okresie remisji, zakażonych HIV, przed leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią oraz dzieci z otoczenia wcześniej wymienionych osób, które nie chorowały na ospę wietrzną, a także dzieci przebywających w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, zakładach opiekuńczo-leczniczych, rodzinnych domach dziecka, w żłobkach lub klubach dziecięcych itp. 
Ponadto szczepionka dodatkowo figuruje jako zalecana w kalendarzu szczepień ochronnych osobom, które nie chorowały na ospę i nie zostały wcześniej zaszczepione w ramach szczepień obowiązkowych albo zalecanych, w szczególności kobietom planującym zajście w ciążę, uczniom i studentom szkół i uczelni medycznych lub innych szkół i uczelni prowadzących kształcenie na kierunkach medycznych, pracownikom ochrony zdrowia [7].

Rumie

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę kwartalnika "Wiadomości dermatologiczne"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy