Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiadomości dermatologiczne

13 grudnia 2021

NR 12 (Grudzień 2021)

Witamina D w wybranych chorobach skóry

0 349

W ostatnich latach rosnące zainteresowanie rolą witaminy D w chorobach skóry spowodowało opublikowanie wielu wyników badań dotyczących związku tej witaminy z niektórymi chorobami skóry, m.in. z atopowym zapaleniem skóry, trądzikiem zwykłym, łuszczycą pospolitą, bielactwem, łysieniem plackowatym i androgenowym czy nawet nowotworami skóry. W tym artykule zwrócimy uwagę na rolę witaminy D w wybranych chorobach skóry.

Wstęp

Skóra ludzka jest miejscem syntezy witaminy D, a także organem docelowym dla jej biologicznie aktywnej formy. Ekspozycja na światło słoneczne jest znaczącym źródłem witaminy D. Szacuje się, że biosynteza cholekalcyferolu w skórze pokrywa 80–100% zapotrzebowania na witaminę D. Ale poza biosyntezą skóry witamina D jest dostarczana również przez wchłanianie w jelitach z żywności i suplementów diety lub produktów medycznych. 
Przez długi czas uważano, że funkcją witaminy D jest utrzymanie prawidłowej architektury kostnej poprzez homeostazę wapnia i fosforu, ale w ciągu ostatnich lat zwrócono uwagę na inne możliwe jej działania [1–3]. Witamina D wpływa na wiele funkcji w skórze – od proliferacji keratynocytów, różnicowania i apoptozy po utrzymywanie bariery ochronnej i procesy immunoregulacyjne. Najnowsze doniesienia literaturowe zwracają uwagę na immunomodulujące działanie tego związku, w tym stymulowanie różnicowania komórek układu odpornościowego oraz hamowanie produkcji cytokin prozapalnych, które przyczyniają się do rozwoju stanu zapalnego w wielu chorobach skóry [1, 4, 5].

POLECAMY

Trądzik pospolity

Trądzik pospolity jest przewlekłą chorobą zapalną jednostek włosowo-łojowych. Jest to jedna z najczęstszych chorób skóry w klinicznej praktyce dermatologicznej, która dotyczy ok. 80–100% osób w wieku 11–30 lat [6]. Przyczyna choroby jest wieloczynnikowa, związana z zaburzeniami rogowacenia mieszków włosowych, kolonizacją przez Propionibacterium acnes, nadprodukcją i zaburzeniami w składzie łoju. Zjawiska te prowadzą do powstania mikrozaskórników i zaskórników, co w dalszej kolejności prowadzi do kolonizacji bakteryjnej i rozwoju stanu zapalnego. 
Ostatnie badania koncentrują się na odwrotnej kolejności w etiologii choroby, związanej z istotną rolą stanu zapalnego jako jednego z najwcześniejszych i najważniejszych zjawisk patofizjologicznych w trądziku. Na wczesnym etapie rozwoju stanu zapalnego zachodzi szereg zdarzeń immunologicznych, w których biorą udział liczne cytokiny prozapalne, np. IL-1, IL-6, IL-8, IL-10, IL-12 oraz czynnik martwicy nowotworu – TNF-α. Cząsteczki te stymulują dodatkowo proliferację keratynocytów [1]. Działanie witaminy D przeciwdziała rozwojowi i utrzymywaniu się stanu zapalnego obserwowanego w trądziku, jak również ogranicza nadmierną proliferację komórek i reguluje apoptozę keratynocytów, dzięki czemu ogranicza tworzenie się zaskórników.
Z jednej strony istnieje niewiele badań łączących witaminę D z trądzikiem, a z drugiej – wyniki niektórych badań dotyczących niedoboru witaminy D i trądziku są niejednoznaczne. Stwierdza się, że niedobór witaminy D zwiększa ryzyko trądziku, ale nie oznacza to, że podniesienie poziomu witaminy D będzie leczyć chorobę. Jednak osoby z niedoborem witaminy D i trądzikiem mogą odnieść korzyści z wypróbowania jej suplementów [7].
Badaniem, którym wykazano niższy poziom witaminy D u pacjentów z trądzikiem guzkowo-torbielowatym w porównaniu z grupą kontrolną, było badanie przeprowadzone przez Yildizgörena i Tograla. Jego wyniki sugerują, że istnieje związek między niskim poziomem witaminy D a trądzikiem [8]. 
W niektórych badaniach wykazano, iż istnieje korelacja między poważniejszymi niedoborami witaminy D a cięższymi przypadkami trądziku [9]. Potrzebne są jednak większe badania epidemiologiczne, aby potwierdzić stan poziomów witaminy D u pacjentów z trądzikiem. Dotychczasowe dane to zbyt mało, aby jednoznacznie oszacować rolę witaminy D w trądziku. Obecnie trwają badania nad skutecznością miejscowego kalcypotrienu w terapii tej dermatozy [10].

Łuszczyca pospolita

Łuszczyca jest przewlekłą wieloczynnikową zapalną chorobą skóry o podłożu immunologicznym, która dotyka ok. 2–3% populacji ogólnej, przebiegającą z nadmierną proliferacją naskórka i zaburzeniami immunologicznymi. Mimo wielu badań patogeneza łuszczycy wciąż nie jest do końca poznana. 
Badania, które skupiały się na możliwej roli witaminy D w łuszczycy, pokazują kilka ścieżek możliwego mechanizmu jej działania związanego z działaniem antyproliferacyjnym, przeciwzapalnym i antyangiogennym [11]. Wykazano, że witamina D hamuje proliferację komórek prozapalnych Th1 i Th17, a także indukuje limfocyty T regulatorowe, hamuje produkcję cytokin prozapalnych, np. IL-12/23, TNF-α, przez co wpływa na redukcję stanu zapalnego w łuszczycy [3]. Jak wiadomo, zastosowanie preparatów witaminy D w terapii miejscowej łuszczycy jest wykorzystywane od dawna. Natomiast działanie ogólnoustrojowe jest poddawane badaniom. 
Niektóre badania wykazały, że poziom witaminy D jest istotnie niższy u chorych na łuszczycę niż w grupach kontrolnych [3, 12, 13]. Kilka badań kliniczno-kontrolnych wykazało znacząco niższe poziomy witaminy D w surowicy u pacjentów z łuszczycą w porównaniu z grupą kontrolną i odwrotną korelację między jej poziomem w surowicy a nasileniem choroby [14]. Uważa się, że fototerapia NB-UVB i UVA/UVB, szeroko stosowana w leczeniu łuszczycy, oddziałuje korzystnie częściowo poprzez podwyższenie poziomu witaminy D w surowicy [15]. Są też badania, które wskazują, że znaczenie niskiego poziomu witaminy D w surowicy w łuszczycy nie jest znane, a zasadność suplementacji witaminami jest niejasna [1]. W populacyjnym badaniu przesiewowym Wilson wykazał, że niedobór witaminy D nie jest powszechny u pacjentów z łuszczycą i że nie ma istotnej różnicy w stężeniu witaminy D w surowicy u osób z łuszczycą lub bez [3, 16]. Prawdopodobnych korzyści z suplementacji oczekuje się u pacjentów z dodatkowymi chorobami współistniejącymi, takimi jak ryzyko zmniejszonej gęstości mineralnej kości [1].

Atopowe zapalenie skóry (AZS)

Atopowe zapalenie skóry jest przewlekłą, nawrotową chorobą skóry spowodowaną złożonymi interakcjami między czynnikami genetycznymi, immunologicznymi i środowiskowymi, która charakteryzuje się przewlekłym, nawrotowym stanem zapalnym, nieprawidłową budową bariery naskórkowej, nieprawidłowościami immunologicznymi oraz często podwyższonym poziomem IgE w surowicy. Chorobie towarzyszy wybitny świąd i charakterystyczny obraz zmian skórnych. Jest jednym ze schorzeń zaliczanych do grupy chorób atopowych (obok alergicznego nieżytu nosa czy astmy oskrzelowej). 
Wpływ poziomu witaminy D na częstość i ciężkość AZS był przedmiotem wielu badań, które przyniosły niejednorodne wyniki. W niektórych dużych badaniach populacyjnych zaobserwowano, że istnieje zwiększone prawdopodobieństwo rozwoju AZS u osób z niedoborem lub niedostatecznym poziomem witaminy D [3, 17]. Korzystne działanie witaminy D w AZS może się odbywać poprzez regulowanie różnicowania keratynocytów w zależności od stężenia witaminy oraz stymulowanie syntezy filagryny, niezbędnej do utrzymania prawidłowej budowy i funkcji bariery naskórkowej [18]. Wiele badań obserwacyjnych, w tym metaanaliza, wykazało, że pozi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę kwartalnika "Wiadomości dermatologiczne"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy