Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiadomości dermatologiczne

23 września 2021

NR 11 (Wrzesień 2021)

Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologii Estetycznej i Rekonstrukcyjnej
dotyczące zastosowania inhibitorów 5α-reduktazy pochodzenia roślinnego w leczeniu łysienia androgenowego u kobiet

0 17

Łysienie androgenowe (ang. androgenetic alopecia – AGA) stanowi najczęstszą przyczynę wypadania włosów u kobiet i jest jednocześnie powodem znaczącego pogorszenia jakości życia dotkniętych tym problemem pacjentek. Problem ten dotyczy 3–6% kobiet w wieku <30 lat i aż 30–40% kobiet w wieku pomenopauzalnym. Łysienie androgenowe to postępująca utrata włosów typu niebliznowaciejącego o charakterystycznym obrazie klinicznym. U kobiet AGA zwykle występuje w postaci rozlanego przerzedzenia włosów w okolicy czołowo-ciemieniowej z niezmienioną linią czołową owłosienia.Opublikowane dotychczas wyniki nielicznych badań klinicznych wskazują na skuteczność i bardzo dobrą tolerancję inhibitorów 5α-reduktazy pochodzenia roślinnego w leczeniu łysienia androgenowego o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu u kobiet.

Etiopatogeneza AGA u kobiet jest złożona, a głównym czynnikiem sprawczym poza predyspozycją genetyczną jest indukowana przez 5α-dihidrotestosteron (DHT) miniaturyzacja mieszków włosowych w androgenozależnych regionach owłosionych skóry głowy. Miniaturyzacja mieszków jest konsekwencją zmian w cyklu rozwoju włosa – skrócenie fazy anagenu ogranicza wzrost włosów na długość, stymulując ich konwersję do włosów meszkowych. Ponieważ zaledwie u ok. 30% kobiet z AGA stwierdza się laboratoryjne wykładniki hiperandrogenizmu, przypuszcza się, iż łysienie androgenowe jest u większości pacjentek rezultatem nieprawidłowej reakcji mieszka włosowego na prawidłowe stężenia androgenów u pacjentek z predyspozycją genetyczną. Kluczową rolę w patomechanizmie AGA odgrywa aktywność w obrębie mieszka włosowego enzymu 5α-reduktazy, który katalizuje konwersję testosteronu do jego 10-krotnie aktywniejszego metabolitu, którym jest DHT [5, 9].
Pomimo dużego rozpowszechnienia AGA wśród kobiet oraz jego dewastującego wpływu na jakość życia wybór dostępnych terapii o udowodnionej skuteczności jest ograniczony. Jedynym lekiem zarejestrowanym w Polsce do leczenia łysienia androgenowego u kobiet jest minoksydyl w dwu- lub pięcioprocentowych preparatach do stosowania miejscowego. Minoksydyl jest silnym wazodylatatorem, agonistą kanału potasowego. Do najczęstszych działań niepożądanych minoksydylu należą: przejściowe wzmożone wypadanie włosów, hipertrychoza związana z nieprawidłową aplikacją lub wchłanianiem leku oraz wyprysk kontaktowy z podrażnienia. Istotną wadą terapii minoksydylem jest jego ograniczona skuteczność u kobiet pomenopauzalnych oraz fakt, iż największe nasilenie wzrostu włosów obserwuje się dopiero po 12 miesiącach stosowania tego leku. Ponadto po zaprzestaniu regularnego stosowania minoksydylu szybkość odrostu i wypadania włosów powraca do stanu sprzed kuracji. 
Zastosowanie u kobiet do leczenia AGA innych leków, takich jak finasteryd, octan cyproteronu, spironolakton, flutamid czy analogi prostaglandyn, jest terapią off-label. 
Z kolei skuteczność takich metod jak osocze bogatopłytkowe czy lasery niskoenergetyczne w leczeniu AGA u kobiet nie została udowodniona w wiarygodnych badaniach klinicznych [2, 5, 9]. Ze względu na daleki od optymalnego profil tolerancji i ograniczoną skuteczność aktualnie stosowanych metod terapii AGA trwają poszukiwania alternatywnych metod leczenia łysienia androgenowego zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Badania te dotyczą m.in. fitoterapii, a szczególnie zastosowania w leczeniu AGA wyciągów roślinnych z palmy sabałowej (Serenoa repens) oraz kory śliwy afrykańskiej (Pygeum africanum) [8, 10].
Ekstrakt z Serenoa repens (SR) zawiera fitosterole i flawonoidy przejawiające aktywność antyandrogenową na drodze dwóch mechanizmów: działania bezpośredniego za pośrednictwem receptorów cytoplazmatycznych dla DHT i androstendiolu oraz efektu pośredniego na drodze hamowania aktywności 5α-reduktazy typu I i II. Za ten drugi mechanizm działania przeciwandrogenowego odpowiadają składniki SR w postaci kwasów tłuszczowych zarówno nienasyconych (kwas oleinowy), jak i nasyconych (kwas laurynowy) [7, 13]. W badaniach in vitro wykazano, iż zdolność ekstraktów z Pygeum africanum i Serenoa repens do hamowania aktywności 5α-reduktazy jest wysoce zależna od dawki [6, 12]. 
Ponadto niektóre składniki SR, np. beta-sitosterol, za pośrednictwem receptorów estrogenowych aktywują cyklazę adenylową, wpływając na normalizację faz wzrostu włosa. Z kolei wyciągi z Pygeum africanum (PA) mają zdolność łączenia się z receptorami androgenowymi i wypierania DHT z tych wiązań, co w konsekwencji zmniejsza biodostępność tego androgenu w obrębie mieszka włosowego [8]. Zainteresowanie użyciem ekstraktów roślinnych z Pygeum africanum i Serenoa repens w leczeniu u pacjentów z AGA jest rezultatem wyników badań wskazujących na skuteczność takiej terapii w przypadkach przerostu stercza [6, 8]. 
Pierwsze doniesienia dotyczące zastosowania fitoterapii w leczeniu łagodnego przerostu gruczołu krokowego (ang. benign prostatic hyperplasia – BPH) ukazały się w 1996 r. [3]. W latach 2009–2011 opublikowano w bazie Cochrane przeglądy systematyczne literatury dotyczące zastosowania Pygeum africanum i Serenoa repens w leczeniu BPH [16, 17]. Wnioski z tych metaanaliz wskazują na przydatność kliniczną PA oraz SR w tym wskazaniu przy jednocześnie zdecydowanie lepszym profilu ich tolerancji w porównaniu z finasterydem. Po 6–12 miesiącach fitoterapii pacjentów z BPH uzyskuje się spadek stężenia PSA nawet o 50%. Wyniki powyższych badań zachęciły do podjęcia prób leczenia łysienia androgenowego za pomocą inhibitorów 5α-reduktazy pochodzenia roślinnego [7, 10, 13].
Prager i wsp. w randomizowanym, podwójnie zaślepionym i kontrolowanym za pomocą placebo badaniu wykazali skuteczność podawanych doustnie ekstraktów z Serenoa repens w leczeniu AGA o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu u mężczyzn w wieku 23–64 lata. U 60% pacjentów zaobserwowano poprawę według kryteriów zarówno subiektywnych, jak i obiektywnych [11]. 
Rossi i wsp. w trwającym dwa lata badaniu porównali skuteczność u pacjentów z AGA finasterydu (1 mg/d) i ekstraktu Serenoa repens (320 mg/d) [12]. Wprawdzie w badaniu tym wykazano wyższą skuteczność finasterydu w leczeniu AGA w porównaniu z fitoterapią, jednak u 38% pacjentów otrzymujących ekstrakt z Serenoa repens zanotowano poprawę szczególnie w odniesieniu do owłosienia okolicy ciemieniowej, która to poprawa była widoczna zwłaszcza u pacjentów z nasileniem AGA w II i III stopniu według klasyfikacji Hamiltona. Zdaniem autorów tego badania SR stanowi wartościową alternatywę dla syntetycznych inhibitorów 5α-reduktazy w terapii AGA o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu.
W przypadku doustnych produktów leczniczych pochodzenia roślinnego kluczowym problemem jest standaryzacja stężeń substancji czynnych przy zachowaniu wysokich parametrów biodostępności [12]. W odniesieniu do inhibitorów 5α-reduktazy pochodzenia roślinnego wymogi te spełnia kompleks AlphablokTM zawierający standaryzowane ekstrakty z Serenoa repens (50 mg) oraz Pygeum africanum (50 mg). Kompleks ten jest składnikiem suplementu diety Complidermol 5αTM, którego skład w jednej kapsułce uzupełniają: L-cysteina (500 mg), izoflawonoidy sojowe (10 mg), witamina E (5 mg), witamina B5 (2,5 mg), witamina B6 (1 mg), biotyna (75 µg), żelazo (7,5 mg) oraz cynk (7,5 mg). Skuteczność tego produktu w leczeniu AGA u kobiet w wieku pomenopauzalnym była przedmiotem randomizowanego, podwójnie zaślepionego badania kontrolowanego za pomocą placebo [1]. 40 pacjentek w wieku 55–65 lat, u których rozpoznano AGA w stopniu I lub II według skali Ludwiga, otrzymywało po randomizacji przez 16 tygodni dwie kapsułki dziennie preparatu Complidermol 5αTM lub placebo. Po 8 i 16 tygodniach leczenia oceniano wynik leczenia za pomocą fototrichogramu oraz testu pociągania a także analizowano tolerancję kuracji. Badanie to wykazało skuteczność kliniczną analizowanego produktu. Po 16 tygodniach kuracji u pacjentek otrzymujących Complidermol 5αTM zaobserwowano wysoce istotny statystycznie wzrost odsetka włosów w fazie anagenu, czemu towarzyszył znamienny spadek odsetka włosów w fazie telogenu....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę kwartalnika "Wiadomości dermatologiczne"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy