Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiadomości dermatologiczne

14 grudnia 2021

NR 12 (Grudzień 2021)

Składniki pokarmowe wpływające na przebieg łuszczycy

0 50

Łuszczyca jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry, uwarunkowaną genetycznie, dotyczącą ok. 2–3% populacji. Choroba przebiega z nadmierną nieprawidłową proliferacją naskórka i zaburzeniami immunologicznymi (m.in. wzrostem poziomu czynnika martwicy nowotworów TNF-alfa, interleukiny-23, interleukiny-17). W przebiegu choroby stwierdza się zmiany skórne o charakterystycznej morfologii (wykwity rumieniowo-grudkowe pokryte srebrzystoszarą łuską). Pacjenci z łuszczycą mają większą tendencję do występowania otyłości, cukrzycy, dyslipidemii, chorób sercowo-naczyniowych oraz chorób zapalnych jelit. U pacjentów z łuszczycą może wystąpić dysbioza mikrobioty jelitowej i niedobór witaminy D lub selenu. Pacjenci ci często też mają nieprawidłowe nawyki żywieniowe, które mogą się przyczyniać do ciężkości choroby. Według najnowszych danych nasycone kwasy tłuszczowe, cukry proste, czerwone mięso i alkohol zaostrzają przebieg łuszczycy, podczas gdy wielonienasycone kwasy tłuszczowe, witamina D, witamina B12, selen, cukry złożone i probiotyki mogą łagodzić jej przebieg. Artykuł ma na celu przedstawienie aktualnych informacji na temat wpływu składników pokarmowych na przebieg łuszczycy.

Alkohol

Pacjenci chorujący na łuszczycę częściej spożywają alkohol w porównaniu do populacji ogólnej. A jak wiadomo, jest to jeden ze składników pokarmowych, które mogą inicjować i nasilać przebieg choroby [1]. Ma to szczególne znaczenie w grupie chorujących kobiet. Wykazano, że etanol zwiększa proliferację keratynocytów i limfocytów, produkcję TNF-α oraz uwalnianie histaminy z komórek tucznych [2]. 
Przewlekłe spożywanie alkoholu sprzyja dodatkowo rozwojowi dysbiozy jelitowej, prowadzącej do zmniejszenia populacji bakterii Bacteroides i zwiększenia populacji Proteobacteria, Fusobacteria oraz potencjalnie patogennych bakterii Prevotellaceae, Enterobacteriaceae, Veillonellaceae lub Streptococcaceae, które mogą się przyczyniać do nadmiernej przepuszczalności jelit i do uogólnionego zapalenia skóry [3]. 
W badaniach wykazano, że alkohol może stymulować szlak działania prozapalnego związanego z komórkami Th17. Warto mieć świadomość, że pacjenci z łuszczycą mają o 60% większe ryzyko zgonu z przyczyn związanych z alkoholem w porównaniu z grupą kontrolną [1]. 

POLECAMY

Tłuszcze

Tłuszcze nasycone (SFA), np. czerwone mięso
Czerwone mięso (wołowina, wieprzowina) zawiera dużo nasyconych kwasów tłuszczowych (SFA), które indukują szlak cytokin prozapalnych IL-23/IL-17 oraz produkcję hemu [4]. Uważa się, że zwiększone spożycie SFA jest czynnikiem ryzyka otyłości, dyslipidemii oraz chorób układu krążenia oraz sprzyja dysbiozie jelit (zwiększeniu liczby bakterii Enterobacteriaceae, Escherichia coli i obniżeniu syntezy maślanu). Przypuszcza się zatem, że nadmierne spożycie czerwonego mięsa jako źródła nasyconych kwasów tłuszczowych może nasilać stan zapalny w łuszczycy [5, 6]. 

Tłuszcze wielonienasycone (PUFA, WNKT)
Do tej grupy substancji zaliczamy m.in.: kwas linolowy, kwas alfa-linolenowy, kwas gamma-linolenowy, kwas EPA, kwas DHA. Podejrzewa się, że PUFA (n-3) mają działanie przeciwłuszczycowe, ponieważ m.in. hamują różnicowanie komórek Th17, a poziom PUFA (n-3) w surowicy pacjentów z łuszczycą jest odwrotnie skorelowany z nasileniem choroby na podstawie wskaźnika PASI [6]. 
Barrea i in. przeprowadzili badanie, w którym stwierdzili, że pacjenci z łuszczycą spożywają mniejsze ilości WNKT n-3 w porównaniu z osobami zdrowymi. Badacze odnotowali wyższe spożycie węglowodanów prostych u mężczyzn z łuszczycą w porównaniu z mężczyznami z grupy kontrolnej oraz wskazali, że płeć, wiek lub wykształcenie mogą wpływać na zachowania związane z wyborem żywności [7].

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (ang. short-chain fatty acids – SCFA)
Do tej grupy substancji zaliczamy m.in. kwasy: octowy, propionowy, masłowy, walerianowy i kapronowy. SCFA są głównymi, a zarazem końcowymi produktami metabolizmu bakterii bytujących w świetle jelita grubego u ssaków. SCFA promują m.in. aktywność regulatorowych limfocytów T (Tregs) i odpowiadają za utrzymanie równowagi odpowiedzi przeciw- i prozapalnej, przez co mogą łagodzić objawy łuszczycy [8, 9]. Wykazano, że SCFA mogą bezpośrednio promować różnicowanie do komórek T wytwarzających IL-17, IFN-γ i/lub IL-10 w zależności od środowiska cytokinowego. 
Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe mają wpływ nie tylko na aktywność komórek układu immunologicznego, ale także na ich migrację do miejsca zapalenia, wykazując znaczny potencjał przeciwzapalny. Manipulacja składem mikrobiomu jelitowego, a tym samym poziomem SCFA, może się stać obiecującym narzędziem, m.in. w leczeniu chorób przebiegających ze stanem zapalnym, w tym łuszczycy [10, 11]. 

Węglowodany 

Cukry proste
Według dostępnych informacji nadmierne spożycie cukrów prostych, takich jak sacharoza czy fruktoza, może nasilać łuszczycę [12]. Duże ilości glukozy mogą stymulować różnicowanie limfocytów Th17, które mają wpływ na przebieg łuszczycy [6]. Co ciekawe, dieta z zawartością wysokiego poziomu cukrów prostych i tłuszczów nasyconych u badanych myszy wpłynęła pogarszająco na nasilenie łuszczycy, podczas gdy dieta wysokotłuszczowa, ale niskocukrowa, nie miała takiego wpływu [13]. Jak wiadomo, spożywanie „zachodniej diety” sprzyja wystąpieniu dysbiozy jelit, która może przyczyniać się do rozwoju stanu zapalnego w łuszczycy. 

Cukry złożone
Mianem złożonych węglowodanów określa się sacharydy zbudowane z co najmniej dwóch cukrów prostych. Specjaliści z zakresu żywienia i suplementacji wielokrotnie nazywają je dobrymi cukrami. Zaliczamy do nich oligosacharydy, np. laktozę, maltozę, sacharozę, oraz polisacharydy, np. celulozę, glikogen czy skrobię. Doniesiono, że skrobia może wywierać działanie przeciwzapalne ogólnoustrojowe i jelitowe, poprawiając przebieg chorób zapalnych jelit i obniżając wykładniki stanu zapalnego, np. białko C-reaktywne (CRP), IL-6 czy TNF-α [14]. Dodatkowo wykazano, że karmienie myszy z łuszczycą dietą bogatą w fucoidan (błonnik z wodorostów) zmieniło skład ich mikroflory jelitowej i złagodziło objawy choroby oraz nasilenie świądu [6, 15]. 

Wybrane witaminy – witamina A, D, B12

Witamina A
Większość działań witaminy A zależy od jej aktywnych metabolitów – kwasów retinowych (RA), powstających w tkankach docelowych w wyniku wewnątrzkomórkowego metabolizmu oksydacyjnego. Syntetyczne pochodne witaminy A (retinoidy, np. etretynat czy acytretyna) są bardzo skuteczne w leczeniu łuszczycy i od lat stosowane doustnie w terapii choroby. Retinoidy działają m.in. na keratynocyty, normalizując hiperproliferację oraz stymulując ich końcowe różnicowanie, ograniczają stan zapalny (m.in. hamują wytwarzanie TNF-α i rozwój komórek Th17) [6]. W łuszczycy zwykłej, opornej na leczenie, korzystne jest łączenie retinoidów z terapią PUVA (tzw. Re-PUVA).

Witamina D 
Organizm może pozyskać witaminę D poprzez dostarczanie jej z pokarmem lub suplementami oraz poprzez syntezę w skórze w wyniku ekspozycji na słońce. Zaostrzenie łuszczycy w okresie jesienno-zimowym może być częściowo spowodowane słabą ekspozycją na słońce, a przez to niską produkcją witaminy D w skórze. Część badań wykazała, że poziom witaminy D w surowicy jest obniżony u pacjentów z łuszczycą w porównaniu z grupą kontrolną [17]. Dodatkowo witamina D działa przeciwzapalnie, zmniejszając produkcję TNF-α, IL-1β, IL-6 lub IL-8, proliferację limfocytów T, zmniejsza liczbę i produkcję IL-17A, IL-22 w komórkach Th17 oraz hamuje proliferację keratynocytów [16]. 
Miejscowa witamina D, jak wiadomo, od dawna jest stosowana z powodzeniem w terapii łuszczycy. Kilka prób doustnej suplementacji witaminy D3 jest w toku w celu zastosowania terapeutycznego u pacjentów z łuszczycą, jednak nie ma tu jednoznacznych danych [6].

Witamina B12 
Witamina B12 ma działanie przeciwzapalne poprzez redukcję stresu oksydacyjnego i redukcję wytwarzania cytokin zapalnych. Jak wiadomo, witamina B12 jest stosowana w terapii miejscowej jako postępowanie wspomagające [17]. Jednak badanie kliniczne domięśniowej iniekcji witaminy B12 wraz z terapią konwencjonalną nie wykazało jej skuteczności terapeutycznej w łuszczycy [6]. 

Selen
Selen jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym o właściwościach antyoksydacyjnych i immunoregulacyjnych. Reguluje stan zapalny poprzez zmianę produkcji eikozanoidów. Doniesiono, że poziom selenu w surowicy pacjentów z łuszczycą jest niższy niż w grupie kontrolnej, co wskazuje na brak równowagi pro- i przeciwutleniaczy u tych pacjentów [6]. 
Selen może wpływać na odpowiedź immunologiczną, zmieniając ekspresję cytokin i ich receptorów lub zwiększając odporność komórek odpornościowych na stres oksydacyjny. Doniesiono, że suplementacja selenem ma hamujący wpływ na poziom TNF-α u pacjentów z łuszczycą, ale szczegóły nie są do końca wyjaśnione. Wiadomo również, że związki selenu zapobiegają uwalnianiu in vitro cytokin prozapalnych indukowanych przez UVB przez hamowanie mRNA w ludzkich keratynocytach [18]. 

Probiotyki
Probiotyki to żywe kultury bakterii i drożdży uznane za korzystnie wpływające na stan zdrowia. Po spożyciu doustnym probiotyki zapewniają korzyści poprzez interakcję z mikroflorą jelitową, natomiast po zastosowaniu miejscowym działają poprzez modulowanie mikroflory skóry. Probiotyki przynoszą korzyści zdrowotne gospodarzowi, gdy są podawane w odpowiednich ilościach. Większość stosowanych mikroorganizmów wytwarza kwas mlekowy. Zaliczamy do nich bakterie Lactobacillus i Bifidobacterium. Podawanie probiotyków może dawać korzystne efekty u chorych na łuszczycę [19]. 
Doniesiono, że pacjenci z łuszczycą często wykazują dysbiozę mikroflory jelitowej – u tych pacjentów mikroflora jest mniej zróżnicowana w porównaniu z grupą kontrolną oraz stwierdza się w niej mniej pożytecznych gatunków Parabacteroides i Coprobacillus [6, 20]. W jednym z badań wykazano, że podawanie Bifidobacterium infantis 35624 pacjentom z łuszczycą obniżyło stężenie TNF-α i CRP w osoczu [21]. 
Probiotyki modulują układ odpornościowy poprzez stymulację różnicowania limfocytów T regulatorowych i wytwarzanie cytokin przeciwzapalnych (TGF-β i IL-10). Jednak należy pamiętać, że probiotyki, czy to te stosowane miejscowo, czy też te przyjmowane w formie doustnej, kolonizują jelita czy skórę tylko przez okres kuracji. Wiadomo, że po zakończeniu terapii szczepy probiotyczne są wykrywane jeszcze tylko przez krótki czas. W badaniach wykazano dodatkowo, że translokacja bakterii w łuszczycy nie jest indukowana przez jedną konkretną grupę drobnoustrojów, ale jest to prawdopodobnie spowodowane brakiem równowagi mikrobiologicznej między różnymi grupami bakterii w jelitach, co może indukować reakcję zapalną, stymulującą nasilenie stanu zapalnego w skórze. Dane te dają nadzieję na opracowanie nowatorskich prognoz i najskuteczniejszych dróg terapii, w tym z zastosowanie probiotyków i prebiotyków [22]. 
Przeprowadzono randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie w celu określenia skuteczności mieszanki probiotyków (Bifidobacterium longum CECT 7347, B. lactis CECT 8145 i Lactobacillus rhamnosus CECT 8361) u 90 pacjentów z łuszczycą wraz z miejscowym kortykosteroidem i kalcypotriolem. W 12-tygodniowej obserwacji 66,7% pacjentów w grupie probiotyków i 41,9% w grupie placebo osiągnęło 75 pkt według wskaźnika PASI (ang. Psoriasis Area and Severity Index) (p < 0,05), co potwierdziło skuteczność stosowanej probiotykoterapii [23]. 

Gluten
Często pacjenci pytają, co z ewentualnym spożywaniem glutenu. Kilka badań udokumentowało związek łuszczycy z celiakią [24]. Przeprowadzono otwarte badanie z udziałem 30 pacjentów z łuszczycą i z podwyższonym poziomem przeciwciał IgA przeciwko gliadynie, będących na diecie bezglutenowej, wraz z kontynuacją m...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę kwartalnika "Wiadomości dermatologiczne"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy