Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiadomości dermatologiczne

26 września 2019

NR 4 (Wrzesień 2019)

Grzybice jako problem interdyscyplinarny

0 59

Zakażenia grzybicze błon śluzowych, skóry i jej przydatków są jedną z częstszych chorób obserwowanych u pacjentów nie tylko w gabinetach dermatologicznych, ale również u lekarza rodzinnego, pediatry, ginekologa, urologa i dentysty. W artykule omówiono etiologię, objawy oraz leczenie takich chorób, jak grzybica skóry gładkiej, grzybica skóry owłosionej głowy, grzybica paznokci, drożdżyca błon śluzowych i kącików ust, drożdżyca narządów płciowych oraz łupież pstry.

Wprowadzenie

Zakażenia grzybicze błon śluzowych, skóry i jej przydatków są jedną z częstszych chorób obserwowanych u pacjentów nie tylko w gabinetach dermatologicznych, ale również u lekarza rodzinnego, pediatry, ginekologa, urologa i dentysty. Uważa się, że w Polsce osoby chorujące na grzybicę stanowią ok. 10% wszystkich chorych zgłaszających się po poradę ambulatoryjną w poradniach dermatologicznych oraz 10–15% pacjentów lekarzy pierwszego kontaktu [1, 2]. Ze względu na powszechność zakażeń mikologicznych ważne jest, aby lekarz każdej specjalności pamiętał o nich w diagnostyce różnicowej. 

Grzybica skóry gładkiej

Choroba ta dotyka zarówno dzieci, jak i dorosłych, którzy zazwyczaj zakażają się od innych ludzi lub zwierząt. Wykwity są wyraźnie odgraniczone od otoczenia, mają charakter ognisk rumieniowo-złuszczających, nasilonych na obwodzie z przejaśnieniem w części centralnej. Zmiany szerzą się obwodowo, zwykle nie tworzą blizn [2, 3]. Przyczyną tego schorzenia może być infekcja wszystkimi dermatofitami chorobotwórczymi z rodzaju: Trichophyton, Epidermophyton i Microsporum. Zaleca się leczenie miejscowe (preparaty azolowe, terbinafina, cyklopiroks, amorolfina). U pacjentów cierpiących na rozległe postacie choroby oraz w grzybicy dermatofitowej rąk zaleca się leczenie ogólne (flukonazol w dawce jednorazowej 150–300 mg/tydzień przez 4 tygodnie, itrakonazol w dawce 200 mg/dobę lub terbinafinę w dawce 250 mg/dobę (przez 2–4 tygodnie) [4].

Grzybica skóry owłosionej głowy

Microsporum canis i Trichophyton mentagrophytes var. granulosum to najczęściej obserwowane w Polsce dermatofity zoofilne wywołujące grzybicę skóry owłosionej głowy. Z dermatofitów antropofilnych sporadycznie stwierdza się zakażenie wywołane przez Trichophyton tonsurans [4]. Obraz kliniczny zależy od czynnika chorobotwórczego wywołującego schorzenie. 
Grzybica drobnozarodnikowa (tinea capitis microsporica) charakteryzuje się pojedynczym ogniskiem utraty włosów zlokalizowanym zwykle w okolicy skroniowej lub potylicznej. Jest to zmiana dobrze odgraniczona od otoczenia z niewielkim złuszczaniem i obecnością równo ułamanych włosów długości kilku milimetrów. Włosy otoczone są białoszarą pochewką. Stan zapalny silnie jest wyrażony w przypadku zakażeń zoofilnych (Microsporum canis), natomiast słabiej w przypadku zakażeń antropofilnych (Microsporum audouini) [5–7].
W przypadku grzybicy strzygącej (tinea capitis trichophytica) wywoływanej przez antropofilne dermatofity z rodzaju Trichophyton, np. Trichophyton tonsurans, Trichophyton violaceum, obserwuje się występowanie ognisk złuszczających zawierających nierówno ułamane, jakby przystrzyżone włosy. Jeżeli grzybica ta jest wywołana przez zoofilne dermatofity z rodzaju Trichophyton, np. Trichophyton mentagrophytes var. granulosum, to zwykle stwierdza się guzy zapalne oraz nacieki z krostami i dużą ilością ropy [5, 7].
Do leczenia grzybicy skóry owłosionej głowy stosuje się: terbinafinę (u dzieci o masie ciała poniżej 20 kg – w dawce 62,5 mg/dobę, u dzieci powyżej 2 lat o masie ciała 20–40 kg w dawce 125 mg/dobę, u osób dorosłych w dawce 250 mg/dobę), itrakonazol (od 18. roku życia w sposób ciągły w dawce 200 mg/dobę), flukonazol (u dzieci w dawce 3–6 mg/kg m.c./dobę, u osób dorosłych w dawce 100 mg/dobę ), gryzeofulwinę (lek nie jest dostępny w Polsce – w dawce 20–25 mg/kg m.c./dobę). Leczenie ogólne grzybicy drobnozarodnikowej jest krótsze i zajmuje zwykle 8 tygodni, zaś grzybicy strzygącej trwa 16 tygodni. Dodatkowo stosuje się leczenie miejscowe polegające na depilacji włosów i stosowaniu preparatów azolowych, cyklopiroksu lub amorolfiny w maści lub kremie oraz szamponów przeciwgrzybicznych zawierających ketokonazol, ekonazol i cyklopiroks [4].

Grzybica paznokci

Obraz kliniczny zakażeń grzybiczych można podzielić w zależności od miejsca, w którym rozpoczął się proces chorobowy. Wyróżnia się dystalną i boczną podpaznokciową onychomikozę (distal and lateral subungal onychomycosis – DSLO), proksymalną onychomikozę podpaznokciową (proximal subungual onychomycosis – PSO), powierzchowną białą onychomikozę (superficial white onychomycosis – SWO), wewnątrzpaznokciową onychomikozę (endonyx onychomycosis – EO) oraz całkowitą dystroficzną onychomikozę (total distrophic onychomycosis – TDO) [8, 9]. Grzybice paznokci mogą być wywołane przez trzy grupy grzybów: dermatofity, grzyby drożdżopodobne i grzyby pleśniowe. Najczęściej obecnie występującym gatunkiem dermatofitów powodującym grzybicę paznokci jest Trichophyton rubrum, Trichophyton mentagrophytes var. granulosum, rzadziej obserwuje się Trichophyton tonsurans.
Grzyby drożdżopodobne wywołują ok. 30% wszystkich zakażeń grzybiczych paznokci. Najczęściej izoluje się grzyby z rodzaju Candida, a z tego w ponad połowie przypadków – Candida albicans. 
W grzybicy dermatofitowej paznokci stosuje się zwykle itrakonazol lub terbinafinę, rzadziej flukonazol. Itrakonazol podaje się w terapii ciągłej w dawce 200 mg/dobę przez 6 tygodni w grzybicy paznokci rąk i przez 12 tygodni w grzybicy paznokci stóp lub metodą pulsową w dawce 2 × 200 mg/dobę przez 1 tydzień w miesiącu – w grzybicy paznokci rąk 2 pulsy, a w grzybicy paznokci stóp 3 pulsy. Terbinafinę stosuje się u dzieci powyżej 2 lat w dawce 62,5 mg/dobę (masa ciała < 20 kg) i 125 mg/dobę (masa ciała 20–40 kg), a u osób dorosłych w dawce 250 mg/dobę. Lek zaleca się przyjmować przez 6 tygodni w grzybicy paznokci rąk i 12 tygodni w grzybicy paznokci stóp. Zwykle łączy się leczenie ogólne z preparatami miejscowymi, np. cyklopiroksem lub amorolfiną w postaci lakieru. 
Leczenie ogólne zaleca się również w przypadku zmian przewlekłych w przebiegu drożdżakowego zakażenia wałów paznokciowych i w drożdżycy płytek paznokciowych. Stosuje się wówczas flukonazol w dawce 100 mg/dobę lub itrakonazol w dawce 100–200 mg/dobę. 
Zwykle 2–4 tygodnie trwa terapia w przypadku zakażenia drożdżakowego wałów paznokciowych, natomiast w drożdżycy płytek paznokciowych 3–6 miesięcy. 
Leczenie ogólne łączy się zazwyczaj z zewnętrznym stosowaniem roztworów i kremów przeciwgrzybiczych.
Leczenie mieszanych zakażeń paznokci opiera się na terapii ogólnej samym itrakonazolem lub w skojarzeniu z miejscowym aplikowaniem cyklopiroksu lub amorolfiny w lakierach [4].
 

Ryc. 1. Grzybica paznokci stóp


Drożdżyca błon śluzowych jamy ustnej i kącików ust

Kandydoza jamy ustnej jest najczęstszą infekcją grzybiczą, zwłaszcza wśród osób w podeszłym wieku. Drożdżyca błon śluzowych jamy ustnej u pacjentów zakażonych wirusem HIV może poprzedzać rozwój pełnoobjawowego zespołu AIDS. W wyniku zaburzenia równowagi pomiędzy grzybem a gospodarzem najczęściej dochodzi do endogennych zakażeń jamy ustnej grzybami drożdżopodobnymi (głównie Candida albicans) obecnymi wcześniej w organizmie. Do czynników miejscowych, które sprzyjają nadmiernemu wzrostowi grzybów drożdżopodobnych w jamie ustnej, należą m.in.: oddziaływanie uzupełnień protetycznych, dysplazja nabłonka jamy ustnej, stosowanie glikokortykosteroidów wziewnych, kserostomia i nikotynizm. 
Wyróżnia się kilka postaci drożdżycy błon śluzowych jamy ustnej. Może się ona objawiać jako: ostre rzekomobłoniaste drożdżakowe zapalenie jamy ustnej, ostre zanikowe drożdżakowe zapalenie jamy ustnej, przewlekłe drożdżakowe zanikowe zapalenie jamy ustnej i przewlekłe rozrostowe drożdżakowe zapalenie jamy ustnej. Najczęściej stosuje się leczenie miejscowe nystatyną w zawiesinie, mikonzolem w postaci żelu oraz dwuprocentowym roztworem wodnym fioletu gencjany. Gdy zmiany występują przewlekle lub jeśli są bardzo nasilone bądź uciążliwe,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę kwartalnika "Wiadomości dermatologiczne"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy