Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiadomości dermatologiczne

23 września 2021

NR 11 (Wrzesień 2021)

Cynk w dermatologii

0 21

Cynk jest niezbędnym składnikiem odżywczym dla zdrowia i życia człowieka, szeroko dostępnym w różnych suplementach witaminowych. Zapewnienie odpowiedniego poziomu spożycia cynku powinno być kluczowym elementem prawidłowej diety, ograniczającym rozwój chorób dzieci, przyspieszającym ich rozwój fizyczny i zmniejszającym śmiertelność w krajach rozwijających się. Jest to pierwiastek niezbędny do funkcjonowania wielu enzymów, które kontrolują różne procesy w naszym organizmie, łącznie z tworzeniem DNA. Cynk odgrywa znaczącą rolę w zdrowiu skóry, włosów, paznokci, zębów, kości, mięśni, nerwów i funkcji mózgu. Około 6% dostarczonego do organizmu cynku znajduje się właśnie w skórze. Niedobór cynku jest ważnym problemem zdrowia publicznego. Praca ma na celu przedstawienie wybranych chorób skóry, w których leczeniu zastosowanie mają zewnętrzne preparaty cynku oraz jego suplementy.

Cynk jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania zdrowej skóry. 
Tlenek cynku stosowany miejscowo jest zalecany jako środek przeciwzapalny, m.in. w leczeniu pieluszkowego zapalenia skóry oraz w pielęgnacji skóry swędzącej i suchej. Cynk w połączeniu z miejscową erytromycyną jest stosowany w leczeniu trądziku. Preparaty zawierające cynk są zalecane w łagodzeniu objawów trądziku, ospy wietrznej, półpaśca, opryszczki, wspomagają gojenie ran takich jak nacięcia chirurgiczne, oparzenia, owrzodzenia podudzi i inne podrażnienia skóry (z tego powodu wiele plastrów zawiera tlenek cynku). Związki cynku mają ogromne znaczenie w pielęgnacji skóry – dzięki właściwościom ściągającym i osuszającym łagodzą odparzenia i swędzenie skóry. Cynk jest również uznawany za filtr przeciwsłoneczny, chroniący skórę przed szkodliwymi działaniami promieni słonecznych. Cynk jest używany jako środek przeciwzapalny, łagodzący dyskomfort spowodowany np. oparzeniami słonecznymi. Co ciekawe, jest środkiem odstraszającym owady. Dodatkowo jako środek bakteriobójczy jest dodawany do wysokiej jakości kosmetyków i przyborów toaletowych [1]. 
Cynk stosowany ogólnie stymuluje podziały komórkowe, prawidłowe gojenie oraz zwiększa transport witaminy A do skóry, pomagając w ochronie przed uszkodzeniem i stymulując naprawę uszkodzeń naskórka. Możliwe przyczyny niedoboru cynku to:

POLECAMY

  • nieprawidłowe odżywianie (m.in. podczas odchudzania i u alkoholików), 
  • zaburzenia wchłaniania (w przebiegu zapalnych chorób jelit, w zespole złego wchłaniania, w przebiegu przewlekłych biegunek, w zapaleniu trzustki i przewlekłych chorobach nerek),
  • zwiększone jego zużycie (m.in. w ciąży, laktacji, w okresie pooperacyjnym czy w przebiegu nowotworów złośliwych).

Zmiany skórne w przebiegu niedoboru cynku dotyczą najczęściej dystalnych części kończyn i okolic naturalnych otworów ciała; czasem przypominają rumień nekrolityczny wędrujący (kojarzony z glukagonomą trzustki). Objawy ogólne obejmują biegunkę, zahamowanie wzrostu, światłowstręt, zmiany nastroju, zmiany w OUN, np. hipogeuzję (upośledzenie czucia smaku), a także nieprawidłowe gojenie ran. Do grup ryzyka niedoboru cynku należą: niemowlęta i dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią, pacjenci otrzymujący żywienie parenteralne, osoby starsze (powyżej 65 lat), osoby z alkoholową chorobą wątroby, osoby z nieswoistym zapaleniem jelit oraz osoby z ciężką lub uporczywą biegunką [1]. 

Związek cynku z niektórymi wybranymi schorzeniami dermatologicznymi

Poniżej przedstawiono niektóre zaburzenia dermatologiczne, w których patogenezie cynk odgrywa rolę lub w których leczeniu jest wykorzystywany.

Acrodermatitis enteropathica (AE)
Jest to rzadko występujący defekt genetyczny (AR) polegający na braku zdolności wchłaniania cynku z przewodu pokarmowego. Objawy skórne są obecne u dzieci już kilka dni po urodzeniu lub po zaprzestaniu karmienia piersią. Mają charakter rumieniowych ognisk, ostro odgraniczonych, pokrytych nadżerkami i strupami, zlokalizowanych w okolicach naturalnych otworów (wokół ust, otworów nosowych, odbytu) oraz na dystalnych częściach kończyn (palce rąk i stóp, dłonie, podeszwy). Zmiany są polimorficzne, niekiedy przypominają łuszczycę. Często obserwuje się infekcje wtórne Candida spp. (zwłaszcza wokół ust i odbytu). 
W przebiegu choroby zajęte są też przydatki skóry – obserwuje się wypadanie włosów oraz zanokcicę prowadzącą do dystrofii paznokci. Włosy mają zabarwienie porównywane do zebry, z obecnością jasnych i ciemnych pasm. U pacjentów z acrodermatitis enteropathica (AE) obserwuje się cechy łysienia telogenowego (TE), które jest rodzajem łysienia niebliznowaciejącego. Pacjenci ci wykazują obniżone poziomy cynku w surowicy w porównaniu z osobami zdrowymi. 
Może również występować zapalenie języka i błon śluzowych jamy ustnej. Objawy ogólne polegają na upośledzeniu rozwoju dziecka, występowaniu biegunki, zaburzeń nastroju, światłowstrętu, zapalenia powiek czy przewlekłego zapalenia ucha środkowego. 
Zmiany skórne wymagają różnicowania m.in. z łojotokowym zapaleniem skóry, atopowym zapaleniem skóry, łuszczycą, rumieniem nekrolitycznym wędrującym oraz wtórnymi przyczynami niedoboru cynku. Leczenie polega na suplementacji cynku p.o. przez całe życie, przy poprawie nawet w ciągu kilku dni od włączenia preparatu. Początkowo stosuje się 5–10 mg/kg na dobę elementarnego cynku, a następnie 1–2 mg/kg na dobę jako leczenie podtrzymujące. Rokowanie jest dobre pod warunkiem stosowania suplementacji cynkiem przez całe życie pacjenta [2, 3].

Trądzik pospolity (AV)
Pierwsze dowody potwierdzające rolę cynku w patogenezie trądziku dostarczyły badania opublikowane już w latach 70. XX w. przez Michaelssona i Fitzherberta. Wiele badań odnotowało skuteczność doustnej suplementacji cynku w leczeniu trądziku. Stwierdzono również obniżone poziomy cynku w surowicy chorych z trądzikiem. 
Badania wykazały, że doustna suplementacja może zmniejszyć nasilenie łagodnego i umiarkowanego stanu zapalnego zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi metodami leczenia [4]. Dodatkowo miejscowe preparaty cynku są stosowane jako alternatywne leczenie trądziku. 
Habbema i wsp. porównali skuteczność kombinacji 4-proc. erytromycyny-Zn z 2-proc. lotionem erytromycyny w leczeniu trądziku. Ich badania wykazały wyższość lotionu erytromycyny-Zn w leczeniu trądziku [2, 5]. 
Na podstawie przeprowadzonych badań wykazano, że sole cynku są pomocne w zmniejszaniu nasilenia trądziku zapalnego poprzez zapobieganie i łagodzenie procesu zapalnego (hamowanie migracji neutrofili do miejsca zapalenia), hamowanie namnażania Propionibacterium acnes, hamowanie odpowiedzi immunologicznej poprzez zmniejszenie Toll-like receptor (TLR) 2 na powierzchni keratynocytów, zmniejszenie uwalniania TNF-α i IL-6, hamowanie 5α-reduktazy, pobudzanie działania enzymów antyoksydacyjnych, np. dysmutazy nadtlenkowej (SOD), oraz obniżenie stężenia tlenku azotu (NO) produkowanego przez cytokiny prozapalne [2]. Jednocześnie nie wykazano istotnej skuteczności cynku w porównaniu z tetracykliną i jej pochodnymi. 

Hidradenitis suppurativa (HS, trądzik odwrócony)
Jest to ciężka, przewlekła, ropna choroba skóry, która najczęściej dotyczy młodych kobiet i mężczyzn i objawia się występowaniem bolesnych, głęboko umiejscowionych zmian zapalnych, zlokalizowanych w okolicach wyprzeniowych [6]. 
Terapia schorzenia jest kompleksowa i obejmuje leczenie farmakologiczne oraz interwencje chirurgiczne. Leki doustne (retinoidy, antybiotyki) wykazują różną skuteczność. W ostatnich latach pojawiły się obiecujące doniesienia na temat leków biologicznych w terapii choroby. Brocard i wsp. w pilotażowym badaniu na 22 pacjentach z HS wykazali, że sole cynku podawane doustnie mogą stanowić nowe podejście terapeutyczne w leczeniu HS. W tym badaniu pacjenci otrzymywali glukonian cynku w dawce 90 mg na dobę. Wszyscy leczeni zgłosili odpowiedź kliniczną z całkowitą remisją w ośmiu przypadkach i częściową u 14 pacjentów [2, 7]. Dodatkowo działanie przeciwzapalne miejscowych preparatów cynku jest pomocne w łagodzeniu stanu zapalnego w przebiegu choroby. 

Łojotokowe zapalenie skóry (DS) 
Jest to przewlekła dermatoza dotykająca obszary bogate w gruczoły łojowe, objawiająca się swędzącymi zmianami zapalnymi ze złuszczaniem. Cynk jest wykorzystywany w terapii tego schorzenia. Szampony z pirytionianem cynku są uznawane za skuteczne w leczeniu tej choroby, najczęściej w połączeniu z innymi składnikami aktywnymi. Pirytionian cynku zmniejsza hiperproliferację naskórka, ma właściwości fungistatyczne i przeciwdrobnoustrojowe, co odpowiada za jego efekt terapeutyczny w łojotokowym zapaleniu skóry [8]. Cynk stosowany jest w produktach do włosów jako substancja przeciwłupieżowa, regulująca wydzielanie sebum, przeciwbakteryjna i przeciwświądowa.

Łupież pstry (Pityriasis versicolor) 
Jest to powierzchowne grzybicze zakażenie skóry obejmujące górną część tułowia, szyję i ramiona. Jest spowodowane grzybami drożdżopodobnymi z gatunku Malassezia. W leczeniu tej choroby zastosowanie ma również szampon z pirytionianem cynku. Inne opcje terapeutyczne obejmują m.in. szampon z ketokonazolem, cyklopiroksaminą, siarczkiem selenu, ichtiolem oraz miejscowo stosowane środki przeciwgrzybicze. W leczeniu przydatne są preparaty złożone działające synergistycznie i wielokierunkowo [9]. 

Łuszczyca pospolita (PV)
Jest to przewlekła, nawrotowa choroba zapalna skóry, uwarunkowana genetycznie, dotycząca ok. 2–3% populacji, przebiegająca z nadmierną proliferacją naskórka i zaburzeniami immunologicznymi, o charakterystycznej morfologii zmian (rumieniowo-grudkowe wykwity pokryte srebrzystoszarą łuską). Leczenie choroby jest kompleksowe, dobierane w zależności od nasilenia zmian, i obejmuje zarówno terapie miejscowe, ogólne, jak i metody fototerapii.
Wydaje się, że doustna suplementacja cynku może mieć korzystny wpływ na przebieg łuszczycy poprzez modyfikację migracji i chemotaksji neutrofili, modulowanie ekspresji TLR 2 w keratynocytach oraz działanie immunomodulujące, kontrolujące biodostępność substancji P i neurokininy A. Wymaga to jednak szerszych badań na większych grupach pacjentów. 
Zewnętrzne stosowanie preparatów cynku może zmniejszać hiperproliferację w łuszczycy, a w sytuacji pojawienia się swędzących zmian z odczynem zapalnym korzystne jest działanie przeciwzapalne i przeciwświądowe miejscowych preparatów cynku, szczególnie wykorzystywanych w okolicach wrażliwych. Pirytionian cynku z powodzeniem można wykorzystać w leczeniu zmian na owłosionej skórze głowy, gdzie obserwowane jest jego korzystne działanie objawiające się redukcją zmian chorobowych. Jednak jego skuteczność w leczeniu zmian w innych lokalizacjach jest kontrowersyjna [2].

Wyprysk i kontaktowe zapalenie skóry
Jest to powszechny stan zapalny skóry wywołany czynnikami zewnątrz- i wewnątrzpochodnymi, o przebiegu ostrym, podostrym i przewlekłym. Cynk w postaci miejscowego tlenku cynku jest stosowany od dawna w celu łagodzenia objawów podostrego wyprysku, co tłumaczy się właściwościami samego preparatu. W prospektywnym, zaślepionym badaniu klinicznym Wananukul i wsp. pokazali, że maść z tlenkiem cynku była tak samo skuteczna jak maść z dekspantenolem w leczeniu podrażnienia w przebiegu pieluszkowego zapalenia skóry. Preparaty cynku mają działanie łagodzące, wykorzystywane w różnych typach wyprysku, co czyni je szczególnie cennymi w grupie pacjentów pediatrycznych, u których chcemy minimalizować stosowanie preparatów steroidowych [2, 10]. 

Zaburzenia barwnikowe skóry
Melasma to zaburzenie pigmentacji skóry przebiegające pod postacią symetrycznych przebarwionych plam z nieregularną obwódką, zlokalizowanych na skórze twarzy. W leczeniu tych przebarwień zastosowano również miejscowo siarczan cynku. 
Iraji i wsp. porównał skuteczność 10-proc. roztworu siarczanu cynku z 4-proc. kremem hydrochin...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę kwartalnika "Wiadomości dermatologiczne"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy