Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiadomości dermatologiczne

1 lipca 2020

NR 7 (Czerwiec 2020)

Zastosowanie oleju lnianego w atopowym zapaleniu skóry

14

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą, zapalną chorobą skóry, charakteryzującą się częstymi nawrotami i intensywnym świądem. Podstawą leczenia AZS jest intensywna pielęgnacja skóry przez stosowanie emolientów. Emolienty to substancje do stosowania zewnętrznego. Mają one za zadanie przywrócenie i utrzymanie właściwego nawilżenia, natłuszczenia i elastyczności skóry. Zalecane są również w terapii i profilaktyce wielu innych chorób skóry, takich jak łuszczyca, rybia łuska, alergiczne kontaktowe zapalenia skóry.

Głównym celem leczenia atopowego zapalenia skóry (AZS) jest zmniejszenie objawów stanu zapalnego skóry w okresie zaostrzeń i utrzymanie jak najdłuższego okresu remisji. Wybór terapii zależy od stopnia nasilenia zmian na skórze, jak również wieku chorego. Atopowe zapalenie skóry to schorzenie przewlekłe, stąd też terapia powinna być planowana w perspektywie długoterminowej. Szczególną uwagę należy również zwrócić na aspekt bezpieczeństwa.
Podstawą leczenia AZS jest odpowiednia pielęgnacja skóry mająca na celu odbudowę bariery skórnej. Emolienty powinny być aplikowane bezpośrednio po kąpieli, kiedy skóra jest jeszcze wilgotna. Preparaty emolientowe powinny być stosowane regularnie kilka razy dziennie (nawet co 2–3 godziny). Substancje te należy stosować stale, nawet wtedy, gdy na skórze nie obserwuje się zmian zapalnych. W związku z dysfunkcją bariery skórnej istnieje zwiększone ryzyko podrażnień i nadkażeń. Uszkodzona bariera skórna zwiększa ryzyko łatwiejszej penetracji potencjalnych alergenów. Należną ilość preparatów nawilżająco-natłuszczających dla dzieci określa się na 150–200 g/tydzień, natomiast dla osób dorosłych – 500 g/tydzień. Uważa się, że w przypadkach poronnych lub o łagodnym przebiegu klinicznym odpowiednia pielęgnacja skóry może być jedyną i wystarczającą metodą leczenia. Z kolei w przypadkach o nieco cięższym przebiegu klinicznym odpowiednie nawilżanie i natłuszczanie skóry chorych na AZS ogranicza w znacznym stopniu konieczność stosowania miejscowych leków przeciwzapalnych.
Termin „emolient” wywodzi się z języka łacińskiego i oznacza substancję zmiękczającą powierzchnię skóry. Zamiennie ze słowem emolient jest używany termin „preparat nawilżający”. Substancje, które mają zdolność wiązania wody w warstwie rogowej naskórka, to humektanty, które dzieli się na:

  • hydrofilne – rozpuszczające się w wodzie (mocznik, gliceryna, glikol propylenowy, kwas glikolowy, kwas mlekowy, sorbitol, pyrolidonowy kwas karboksylowy),
  • hydrofobowe – tworzą barierę nieprzepuszczalną dla wody (oleje, euceryna, wazelina, ceramidy, sterole, woski).

Jedną z najstarszych substancji nawilżających jest mocznik. Jest on naturalnym składnikiem warstwy rogowej naskórka. W zależności od stężenia wykazuje właściwości nawilżające (do 10%) lub złuszczające (powyżej 10%). Mocznik nie ma właściwości toksycznych i może być stosowany u niemowląt.
Do składników obecnych w preparatach nawilżających zalicza się również glicerynę, glikol propylenowy, glikole butylenowe. Substancje te wpływają na ograniczenie przeznaskórkowej utraty wody. W pielęgnacji suchej skóry dużą rolę odgrywają również α-hydroksykwasy, które m.in. przyspieszają proces odnowy warstwy rogowej poprzez stymulację jej złuszczania. Powszechnie stosowanym związkiem jest wazelina, która może przyspieszać biosyntezę lipidów. Szczególne znaczenie w procesie nawilżania suchej skóry odgrywają ceramidy, które regenerują naskórek i pobudzają różnicowanie keratynocytów in vitro.
Dostępne są również emolienty zawierające metabolity Lactobacillus sp., które w sposób naturalny ograniczają kolonizację skóry przez Staphylococcus aureus. W przebiegu AZS bakterie mogą pełnić funkcję superantygenów, co znacząco wpływa na pogorszenie stanu dermatologicznego. 
Właściwości przeciwzapalne i regenerujące mają emolienty zawierające oleje pochodzenia roślinnego, m.in. z konopi siewnych czy nasion lnu. Ta grupa emolientów charakteryzuje się zawartością niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Olej konopny zawiera kwas γ-linolenowy, należący do szeregu omega-6. Powstaje na skutek działania enzymu delta-6-desaturazy na szlaku przemian metabolicznych kwasu linolowego. Z kolei przedstawiciel grupy omega-3 – –kwas α-linolenowy jest obecny w oleju lnianym. Oba te związki (kwas α- i γ-linolenowy) są fizjologicznymi składnikami błony komórkowej bądź mitochondrialnej ludzkich komórek. Wpływają na prawidłowy transport wewnątrz- i zewnątrzkomórkowy. Kwas α- i γ-linolenowy są w małym stopniu komedogenne, a przez to ograniczają powstawanie zaskórników. Dodatkowo oba te związki mają zdolność wbudowywania się w elementy tłuszczowe błon komórkowych oraz regenerują uszkodzoną barierę lipidową naskórka i ograniczają utratę wody, co ma znaczenie w leczeniu AZS. 
Ze względu na defekt bariery naskórkowej, skóra atopowa jest skłonna do podrażnień. Stąd też zaleca się stosowanie emolientów pozbawionych substancji zapachowych, konserwantów i barwników, które mogą odpowiadać za podrażnienie, reakcje alergiczne, odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne. Dotyczy to zwłaszcza delikatnej skóry dzieci. 
Podstawowym zadaniem emolientów jest regeneracja naskórka i przywrócenie jego prawidłowej funkcji. Poprzez działanie nawilżające i natłuszczające poprawiają elastyczność skóry, zapobiegają powstawaniu mikrourazów, przez co mają również działanie przeciwzapalne. Ograniczenie...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy