Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiadomości dermatologiczne

24 czerwca 2019

NR 3 (Czerwiec 2019)

Leczenie ran i blizn

0 16

Blizny powstają w wyniku urazów, stanów zapalnych, zabiegów chirurgicznych. Działanie terapeutyczne w zakresie leczenia blizn zależy od jej lokalizacji, wielkości, czasu, jaki minął od powstania blizny oraz jej typu morfologicznego, a także doświadczenia lekarza podejmującego leczenie. Obecnie istnieje wiele sposobów leczenia blizn, jednak żadna metoda nie pozwala całkowicie usunąć blizn przerosłych i keloidów. Zalecane jest łączenie różnych metod leczenia. Rana przewlekła to rana, która nie goi się w spodziewanym czasie i która nie odpowiada na konwencjonalną terapię. Najczęściej spotykanymi ranami przewlekłymi są: owrzodzenia żylne, odleżyny i stopa cukrzycowa. Leczenie ran przewlekłych wciąż jest olbrzymim problemem dla współczesnej medycyny. Ze względu na niezwykle złożoną patologię rany przewlekłej tylko wielokierunkowe i całościowe podejście do leczenia może przynieść pożądany efekt kliniczny.

Uszkodzenie skóry w wyniku zabiegu chirurgicznego, urazu bądź chorób zapalnych prowadzi do wytworzenia blizn. Gojenie się ran jest mechanizmem obronnym organizmów żywych umożliwiającym odtworzenie ciągłości tkanki. Proces ten obejmuje trzy etapy: zapalny, ziarninowania oraz remodelingu, czyli przebudowy blizny [1]. Pierwszy okres trwa ok. 48–72 godziny i polega na aktywacji układu krzepnięcia, uwolnieniu cytokin oraz napływie komórek zapalnych. Na tym etapie powstaje strup. W drugim okresie proliferacji pojawiają się fibroblasty i produkują ziarninę składającą się m.in. z prokolagenu, elastyny, proteoglikanów i kwasu hialuronowego. Okres ten trwa 3–6 tygodni. Kolejny etap polega na przebudowie i dojrzewaniu blizny, trwa ok. 6–12 miesięcy [1]. W tym czasie wytworzony wcześniej kolagen typu III jest zastępowany kolagenem typu I. Blizna staje się bardziej wytrzymała, a ze względu na zanik naczyń krwionośnych traci charakterystyczne czerwone zabarwienie. W procesie gojenia mogą powstać blizny prawidłowe lub patologiczne blizny zanikowe, blizny przerosłe lub keloidy (bliznowce). Proces gojenia się rany regulowany jest przez liczne cząstki sygnałowe: metaloproteinazy macierzy, czynniki wzrostu, tkankowe inhibitory metaloproteinaz. Zaburzenia w procesie regulacji prowadzą do powstania blizn przerosłych i keloidów. Jeżeli proces remodelingu blizny przebiega prawidłowo, dochodzi do jednoczesnej degradacji i produkcji kolagenu [2]. W przypadku keloidów wytwarzanie koleganu jest ok. 20-krotnie większe, a w bliznach przerosłych 3-krotnie [1]. Nieprawidłowe blizny stwierdza się najczęściej w obrębie górnych partii klatki piersiowej, ramion, dolnej części twarzy oraz szyi. Obszarami szczególnie rzadko dotkniętymi tym schorzeniem są: górna część twarzy, kończyny dolne, błony śluzowe, dłonie, stopy i okolica narządów płciowych [3, 4]. Blizny przerosłe są najczęściej uniesione, różowe lub czerwone, nie przekraczają brzegów rany i mają tendencję do ustępowania z upływem czasu. Stanowią dla pacjenta nie tylko problem estetyczny, ale również mogą powodować ból, pieczenie, swędzenie czy uczucie wzmożonego napięcia powłok ciała. Powstają u predysponowanych osób i stanowią efekt wzmożonej reakcji tkanki łącznej na uraz, stan zapalny, zabieg chirurgiczny, szczepienie czy oparzenie. Szacunkowo, blizny przerosłe tworzą się u ok. 1,5–4,5% populacji, głównie u młodych chorych w wieku 10–30 lat [3]. Wykazano, że bliznowce częściej występują u kobiet ciężarnych czy w okresie pokwitania. W odróżnieniu od blizn przerosłych keloidy przekraczają granicę rany i stopniowo naciekają otaczające tkanki. Są to zmiany o trwałym charakterze z tendencją do stałego powiększania się. Czynnikiem ryzyka powstawania keloidów jest predyspozycja genetyczna oraz ciemna karnacja skóry (V i VI fototyp według Fitzpatricka) – u osób o ciemnej karnacji powstają 15-krotnie częściej. Wydaje się, że podatność na rozwój nieprawidłowej blizny ma związek z niektórymi antygenami zgodności tkankowej – HLA-B14, HLA-B21, HLA-BW16, HLA-BW35, HLA-DR5, HLA-DQW3 – oraz grupą krwi A [3–5]. W badaniu histologicznym bliznowców włókna kolagenu są dłuższe, grubsze i bardziej pofałdowane niż odpowiednie włókna w bliznach prawidłowych oraz przerosłych. Układ włókien kolagenowych w keloidach jest przypadkowy, natomiast w bliznach przerosłych układają się one równolegle do powierzchni naskórka [5, 6]. W obu typach blizn obserwuje się brak mieszków włosowych, jak również gruczołów potowych i łojowych [2].


Preparaty silikonowe w leczeniu blizn


W przypadku świeżych blizn zaleca się przede wszystkim podejmowanie działań profilaktycznych, w szczególności u osób z tendencją do nieprawidłowego bliznowacenia. Działania takie polegają na jak najwcześniejszym zastosowaniu nieinwazyjnych metod terapii mających na celu uniemożliwienie powstania nieprawidłowej blizny [2]. W pierwszym etapie gojenia zaleca się odkażanie łagodnym środkiem antyseptycznym, a w szczególnych wskazaniach zalecane jest zastosowanie antybiotykoterapii miejscowej czy ogólnoustrojowej. Po zdjęciu szwów należy wspomagać bliznę w naturalnych procesach gojenia wybraną metodą terapii. Obecnie preparaty silikonowe uznane są za złoty standard w leczeniu blizn. Preparaty silikonowe stosowane są już od lat 80. XX w. [6]. Tworzą one na powierzchni skóry niewidoczny cienki film (są przezroczyste, lekkie, bezzapachowe), odporny na zmywanie wodą, dopasowujący się do indywidualnego kształtu blizny. Konsystencja żeli silikonowych umożliwia łatwe ich rozsmarowywanie na wszystkich obszarach ciała, w tym na twarzy, szyi, a nawet nad powierzchniami stawów, szczególnie narażonymi na tworzenie blizn. Chronią one skórę przed działaniem czynników zewnętrznych oraz zabezpieczają przed utratą wilgoci, ponieważ nie tylko zwiększają zawartość wody w warstwie rogowej skóry, ale przede wszystkim hamują utratę wody w procesach fizjologicznego parowania [7]. Udowodniono, że zwiększone nawilżenie tkanek prowadzi 
w konsekwencji do zahamowania przerostu blizn. Stosowane na skórę nie ulegają wchłonięciu z uwagi na dużą masę cząsteczkową, dlatego uważane są za produkty bezpieczne, nawet w długotrwałej terapii i przy stosowaniu na bardzo duże powierzchnie skóry [7]. Silikony aplikuje się na blizny w postaci kremów lub żeli oraz jako opatrunki, plastry silikonowe. Aplikowane na skórę powodują wzrost temperatury powierzchni skóry 
o ok. 1,7°C [8], co prowadzi do zwiększenia aktywności kolagenazy (jednej z metaloproteinaz odpowiedzialnych za przebudowę macierzy pozakomórkowej poprzez niszczenie kolagenu) i zapobiega przerastaniu blizn. Badania na hodowlach komórkowych dowiodły również, że preparaty, w skład których wchodzą silikony, mogą powodować zwiększenie wydzielania czynników wzrostu przez fibroblasty, a zwłaszcza czynnika bFGF (zasadowy czynnik wzrostu fibroblastów), prowadząc do hamowania nadmiernej syntezy kolagenu [7, 9]. Inne hipotezy mówią o istniejącym polu elektrostatycznym wytwarzanym na granicy warstwy silikonu i skóry [7, 10, 11]. Preparaty silikonowe stosuje się zazwyczaj dwa ra...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę kwartalnika "Wiadomości dermatologiczne"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy