Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiadomości dermatologiczne , Otwarty dostęp

27 marca 2019

NR 2 (Marzec 2019)

Znaczenie nowoczesnych leków przeciwhistaminowych w praktyce klinicznej w populacji pediatrycznej

0 138

Leki przeciwhistaminowe (LP) należą do grupy farmaceutyków najczęściej zalecanych w klinicznej praktyce pediatrycznej oraz w dermatologii dziecięcej. Zgodnie ze statystycznymi danymi z roku 2006 ocenianymi przez międzynarodową instytucję ds. statystyki medycznej (International Medical Statistic – IMS), we wspomnianym roku sprzedano prawie 2 mln jednostek przeciwhistaminowych przeznaczonych do leczenia pediatrycznego, co przekłada się na prawie 6 mln euro. We wspomnianej grupie niestety prawie 34% stanowiły LP pierwszej generacji, których panel działań niepożądanych jest bardzo szeroki, z uczuciem sedacji na czele. Z tego względu w istotnym stopniu zintensyfikowane zostały badania w zakresie wszelkich aspektów stosowania m.in. LP (obecnie już nowej generacji) w populacji dzieci. Stosowanie ich w tej grupie pacjentów musi spełniać wszelkie wymagania, zwłaszcza w zakresie ich bezpieczeństwa, i w maksymalnym stopniu zapewniać gwarantowaną skuteczność.

Leki przeciwhistaminowe (LP) zostały stworzone w celu leczenia dwóch niezwykle istotnych z klinicznego punktu widzenia jednostek chorobowych, a mianowicie pokrzywki oraz alergicznego nieżytu nosa i spojówek. Jest to logiczne, gdyż histamina stanowi jeden z podstawowych mediatorów warunkujących rozwój objawów choroby, jaką jest pokrzywka (rumień, obrzęk, świąd i pieczenie skóry) oraz klinicznych objawów nieżytu nosa. 
Koncentrując się na pokrzywce, wiadomo, że poza histaminą szeroki panel mediatorów preformowanych oraz syntetyzowanych de novo odgrywa również istotne znaczenie i choroba ta należy do grupy schorzeń zapalnych (stąd w fazie zaostrzenia rejestruje się zwiększone stężenia wskaźników ostrej fazy). Dodatkowo istotne jest, że ich synteza i uwalnianie zależne są od rozmaitych, niejednokrotnie trudnych, a czasem wręcz niemożliwych do ustalenia czynników przyczynowych i/lub wyzwalających [1, 2]. 

Farmakologiczne aspekty stosowania leków przeciwhistaminowych u dzieci

Stosowanie LP w przypadku dzieci jest trudne, gdyż ma się w takich przypadkach przed sobą pacjenta o absolutnie odmiennych cechach fizjologicznych wynikających m.in. z niedojrzałości wielu układów i narządów, w tym układu immunologicznego, nerwowego i pokarmowego. 
Uważa się, że zarówno farmakokinetyka, jak i farmakodynamika LP różni się w istotnym stopniu w zależności od wieku leczonego pacjenta. Oczywiście ma to bezpośrednie przełożenie na ich skuteczność, a zwłaszcza bezpieczeństwo, i daje podstawy do zrozumienia i przewidzenia już wcześniej „zachowania się leku” w organizmie pacjenta [1]. 
Charakterystyka farmakologiczna LP pierwszej i drugiej generacji stosowanych najczęściej w populacji pediatrycznej zostały dokładnie scharakteryzowane [1].
Praktycznie każdy praktykujący klinicysta spotyka się z trudnymi przypadkami oraz dylematami w aspekcie wyboru leku, dawkowania oraz okresu bezpiecznego zastosowania preparatu.
W niniejszym artykule szczególną uwagę zwrócono na jeden z LP nowej generacji, który relatywnie niedawno został dopuszczony do stosowania w przypadku dzieci. Przedstawiono też najistotniejsze dane dotyczące generalnych zasad stosowania LP nowej generacji u dzieci w leczeniu dermatoz alergicznych, a zwłaszcza pokrzywki.

Zastosowanie leków przeciwhistaminowych u dzieci 

Pozostając w zgodności z twierdzeniem „przede wszystkim nie szkodzić”, szczególną uwagę poświęca się bezpieczeństwu LP, czyli możliwości wystąpienia ewentualnych działań niepożądanych preparatu farmakologicznego u dzieci. Doskonale znane są przypadki wycofania z rynku farmaceutycznego takich preparatów, jak terfenadyna lub astemizol (przynajmniej w większości krajów), z powodu ich kardiotoksyczności. W przypadku dzieci stosujących astemizol zarejestrowano objawy omdlenia, zarówno podczas wysiłku fizycznego, jak też w stanach powysiłkowych, epizody utraty przytomności oraz drgawek. W tym czasie nie zarejestrowano podobnych działań niepożądanych w odniesieniu do innych LP drugiej generacji, takich jak feksofenadyna, ebastyna czy loratadyna, zarówno w przypadku dzieci, jak i dorosłych pacjentów [1].
Można zatem wnioskować, że stosowanie drugiej generacji LP w wieku dziecięcym można uznać za bezpieczne i skuteczne, a porównanie w zakresie potencjalnych działań niepożądanych z LP w niezaprzeczalnym stopniu wykazuje ich przewagę i to w szerokim tego słowa znaczeniu.
W generalnym ujęciu LP są bardzo dobrze absorbowane po podaniu doustnym, zarówno w formie stałej (tabletki, tabletki rozpuszczalne itd.) oraz w postaci roztworu (syropy, zawiesiny). Maksymalny czas do momentu uzyskania największego stężenia w osoczu wynosi przeciętnie 1–4 godziny – zarówno w przypadku osób dorosłych, jak i dzieci. Czas półtrwania w osoczu zależny jest naturalnie od metabolizmu leku i procesu jego wydalania z organizmu. Pomimo że procesy te nie różnią populacji osób dorosłych od dzieci, bywają w przypadku niektórych LP szybsze lub wolniejsze w grupie pediatrycznej. W związku z powyższym, np. w odniesieniu lewocetyryzyny, dawkowanie u dzieci powinno być częstsze [2–4].
Poza kwestią absorbcji LP u dzieci należy dodatkowo zwrócić uwagę na dystrybucję leku (większa objętość dystrybucji leku, większa frakcja „wolnej formy leku”, zwłaszcza w przypadku młodszych dzieci), niedojrzałość większości szlaków metabolicznych leku, niedojrzałość w zakresie skuteczności wydalania z organizmu, a zatem wydłużenie czasu działania niektórych LP. Poza tym rejestruje się u dzieci farmakodynamiczne różnice wynikające przykładowo z nieregularności w odniesieniu do liczby receptorów histaminowych oraz dojrzałości ich funkcji (zresztą dotyczy to nie tylko receptorów histaminowych, ale i innych), co ma niezaprzeczalny wpływ na wzrost dziecka, jego dojrzewanie, rozwój inteligencji oraz charakterystykę psychologiczną pacjenta [5].
Wszystkie wspomniane powyżej aspekty wskazują na zachowanie bezwzględnej ostrożności i kontynuację badań farmakologicznych w pediatrycznej grupie pacjentów, co zresztą znalazło swoje miejsce w dyrektywach w Unii Europejskiej i USA. Celem takiego postępowania jest ustalenie najwłaściwszych postaci galenicznych leków przeznaczonych do leczenia dzieci, dawek oraz częstotliwości ich podawania w tej grupie wiekowej pacjentów [6].

Bilastyna 

Bilastyna jest nowoczesnym LP, została bardzo szczegółowo przebadana w przypadku chorych na przewlekłą pokrzywkę spontaniczną, o rozmaitych i niejednokrotnie bardzo trudnych do ustalenia przyczynach, jak również w różnorodnych odmianach pokrzywki wywołanej (np. przewlekłej pokrzywki wywołanej niskimi temperaturami). Ma bardzo dobrą dokumentację zarówno w odniesieniu do skuteczności, jak i bezpieczeństwa stosowania leku w wysokich dawkach, a udokumentowane w badaniach in vivo (mikrodializa skóry) zostało działanie przeciwzapalne leku. Badania prowadzone głównie pod kierunkiem Zuberbiera są tego najlepszym dowodem [7, 8].
Niezwykle istotnym krokiem milowym jest udokumentowanie skuteczności i bezpieczeństwa bilastyny w leczeniu alergicznych chorób u dzieci [6].
Wiadomo bowiem, że regulacje medyczne dotyczące leków przeznaczonych dla populacji pacjentów w wieku dziecięcym są szczególnie restrykcyjne, zwłaszcza w odniesieniu do szczegółowego określenia farmakokinetyki, farmakodynamiki preparatu leczniczego oraz bezpieczeństwa.
Jak już wspomniano, leki o działaniu przeciwhistaminowym są jedną z najczęściej zalecanych grup farmaceutyków stosowanych w codziennej praktyce klinicznej. Według danych uzyskanych przez Hiszpańskie Towarzystwo Alergologii i Immunologii Klinicznej, które w 2005 r. przeprowadziło szczegółową analizę stosowania LP u dzieci, aż w 56,4% przypadków pacjentów w wieku poniżej 14 lat, LP stosowane były nawet przed konsultacją alergologiczną [6]. W 22% były to LP pierwszej, czyli „starej” generacji. W Hiszpanii, według danych krajowej organizacji monitorującej stosowanie leków, w 2006 r. zostało sprzedanych ok. 2 mln jednostek o działaniu przeciwhistaminowym w celu terapii dzieci (zazwyczaj w postaci roztworu), co przełożyć można w aspekcie finansowym na 6 mln euro. Około 34% tej sumy przeznaczono na leki o udokumentowanym działaniu sedacyjnym.
Druga generacja LP, pozbawiona działania sedacyjnego, powstała m.in. w celu uniknięcia działania niepożądanego w obrębie centralnego układu nerwowego (CUN), o czym wspomniano już wcześniej. W odniesieniu do bilastyny zarejestrowano jedynie możliwość wystąpienia efektu sedacji w populacji osób starszych, w której lek ten mógł też powodować dodatkowo bóle głowy, uczucie otępienia oraz zmęczenia. Należy jednak raz jeszcze podkreślić, że dotyczyło to osób starszych. 
Innym nowoczesnym wprowadzonym ostatnio na rynek LP, który został zarejestrowany i może by...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Załóż konto lub zaloguj się.
Czekają na Ciebie bezpłatne artykuły pokazowe z wybranych numerów czasopisma.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy