Jedną z najczęstszych przewlekłych dermatoz zapalnych wieku dziecięcego jest atopowe zapalenie skóry (AZS). Charakteryzuje się ono złożoną etiopatogenezą, która obejmuje zaburzenia bariery naskórkowej, predyspozycje genetyczne, dysregulację odpowiedzi immunologicznej, nieprawidłowości mikrobiomu skóry oraz wpływ czynników środowiskowych. AZS jest szczególnym wyzwaniem klinicznym w przypadku dzieci, ponieważ wpływa również na sen, rozwój emocjonalny, funkcjonowanie w szkole, z rówieśnikami oraz jakość życia całej rodziny.
Podstawowe leczenie skupia się na edukacji pacjenta i opiekunów, sumiennej, regularnej emolientoterapii, leczeniu miejscowym oraz unikaniu czynników zaostrzających. U części pacjentów konieczne jest włączenie leczenia ogólnego.
Postęp w poznaniu immunopatogenezy AZS, w szczególności roli zapalenia typu 2, zależnego od interleukiny 4 i 13, umożliwił rozwój terapii celowanych. Jednym z najlepiej udokumentowanych leków biologicznych jest dupilumab, który jest przeciwciałem monoklonalnym blokującym podjednostkę α receptora dla IL-4 i hamuje sygnalizację zarówno IL-4, jak i IL-13. Wyniki badań klinicznych wskazują na jego skuteczność w redukcji nasilenia zmian skórnych, świądu i poprawie jakości życia pacjentów.
Autor: Natalia Machoń
Ektoina, jako naturalny osmoprotektant bakterii ekstremofilnych, wspiera terapię dermatoz zapalnych poprzez stabilizację otoczki wodnej białek i błon komórkowych, zmniejszenie przeznaskórkowej utraty wody (TEWL) oraz łagodzenie odpowiedzi zapalnej. Klinicznie przekłada się to na złagodzenie suchości, świądu i rumienia oraz zwiększenie tolerancji skóry na czynniki drażniące. Najmocniejsze dane dotyczą jej stosowania w przypadku atopowego zapalenia skóry, gdzie odgrywa ona rolę zarówno w pielęgnacji bazowej, jak i w zaostrzeniach poprzez obniżenie TEWL i redukcję objawów. W przypadku wyprysku kontaktowego ogranicza wpływ surfaktantów, a w terapii retinoidami miejscowymi poprawia jej tolerancję. Ponadto w okresie okołozabiegowym (np. po laserze CO2) przyspiesza normalizację parametrów bariery naskórkowej. Liczne badania potwierdzają, że ektoina jest dobrym wyborem w przypadku uzupełnienia leczenia przeciwzapalnego.
Toczeń rumieniowaty jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną, w której zmiany skórne mogą występować zarówno jako objaw pierwszy, jak i jako objaw dominujący. W diagnostyce stosuje się kryteria EULAR oraz model SLERPI, aby ocenić prawdopodobieństwo SLE (ang. systemic lupus erythematosus – toczeń rumieniowaty układowy). Skórne postacie tocznia można podzielić na ostre, podostre i przewlekłe. Różnią się one obrazem klinicznym, ryzykiem powikłań oraz możliwością zajęcia narządów wewnętrznych. Występują również rzadkie odmiany, takie jak toczeń polekowy, toczeń odmrozinowy czy zespół Rowella. Chorobie często towarzyszą łysienie, owrzodzenia w jamie ustnej oraz inne dermatozy autoimmunologiczne. Istotne znaczenie mają czynniki ryzyka progresji do postaci układowej, takie jak młody wiek, płeć żeńska, ciemny fototyp skóry i wysokie miano przeciwciał przeciwjądrowych. Leczenie obejmuje fotoprotekcję, glikokortykosteroidy, leki przeciwmalaryczne oraz immunosupresyjne. Wczesne rozpoznanie i indywidualizacja leczenia pozwalają ograniczyć powikłania i poprawić jakość życia pacjentów.