Czy polskie miody mogą konkurować z manuką?

Za 250 gramów manuki MGO 400+ trzeba dziś zapłacić w aptekach internetowych ponad 120 zł. Renoma manuki wzięła się z jej silnego działania przeciwbakteryjnego, a oznaczenie MGO wskazuje zawartość metyloglioksalu – jednego z kluczowych związków odpowiadających za ten efekt.

Polski miód gryczany czy spadziowy kosztuje kilka razy mniej, a w części badań laboratoryjnych hamował wzrost gronkowca złocistego już przy niższym stężeniu niż manuka. Czy w takim razie polski miód może zastąpić ten droższy z apteki?

Jaka jest różnica pomiędzy manuką a zwykłym miodem?

Manuka różni się od zwykłych miodów profilem substancji odpowiadających za działanie przeciwbakteryjne. Powstaje ona głównie w Nowej Zelandii z nektaru krzewu Leptospermum scoparium i wyróżnia się wysoką zawartością metyloglioksalu (MGO). Miody lipowe, gryczane czy spadziowe również wykazują aktywność przeciwbakteryjną, ale opiera się ona na innych mechanizmach, o których zresztą zaraz.

W badaniach laboratoryjnych niektóre miody wypadają równie dobrze, a czasem i lepiej od manuki wobec wybranych bakterii. Ale akurat w przypadku leczenia ran używa się specjalnie przygotowanego i sterylnego miodu medycznego – często produkowanego na bazie manuki.

Dlaczego miód działa przeciwbakteryjnie?

Naturalna aktywność przeciwbakteryjna miodu wynika z kilku mechanizmów działających jednocześnie. Są to chociażby wysokie stężenie cukrów, kwaśny odczyn czy substancje charakterystyczne dla konkretnej odmiany.

W większości miodów ważną rolę odgrywa nadtlenek wodoru (H₂O₂). Powstaje dzięki glukozooksydazie, czyli enzymowi dodawanemu przez pszczoły podczas przetwarzania nektaru.

Dodatkowo ciemne miody, zwłaszcza gryczany i spadziowy, zawierają dużo związków fenolowych. Wspomniane związki mogą ograniczać rozwój części bakterii, a dodatkowo wzmacniają działanie innych składników miodu, w tym nadtlenku wodoru. W badaniu zespołu Juraja Majtana z 2018 roku obejmującym 23 miody spadziowe właśnie takie współdziałanie wiązało się z ich aktywnością przeciwbakteryjną.

W manuce ważną rolę odgrywa MGO i oczywiście im wyższa jego wartość, tym wyższa zawartość w miodzie. Na słoikach manuki można też spotkać oznaczenie UMF. To system oceny, który bierze pod uwagę nie tylko poziom MGO, ale także inne składniki pomagające potwierdzić jakość oraz autentyczność miodu.

Czy polskie miody mogą być skuteczniejsze od manuki?

Najwięcej danych zebrali Bogdan Kędzia i Elżbieta Hołderna-Kędzia. Przez 20 lat, od 1999 do 2019 roku, sprawdzali, jak 490 próbek polskich miodów i 220 próbek manuki hamuje wzrost gronkowca złocistego. Wyniki podsumowali w 2020 roku w czasopiśmie „Pasieka”.

Najlepiej wypadły miody gryczane i nektarowo-spadziowe. W tym badaniu ich średnia aktywność przeciwbakteryjna była wyższa niż w przypadku manuki. Słabiej od niej wypadł natomiast miód akacjowy. Jak widać wiele zależy od konkretnego rodzaju miodu. Trzeba też pamiętać, że badane próbki manuki różniły się między sobą zawartością MGO.

Podobne wnioski przyniosło badanie Politechniki Gdańskiej z 2018 roku. Spośród 144 próbek część polskich miodów, w tym gryczane, hamowała wzrost gronkowca już przy niższym stężeniu niż manuka MGO 550+. Ich działanie wyraźnie słabło jednak po podgrzaniu oraz po ograniczeniu działania nadtlenku wodoru.

Jednocześnie w pracy naukowców z Uniwersytetu Rzeszowskiego opublikowanej w 2024 roku manuka lepiej hamowała rozwój badanych bakterii niż podkarpacki miód spadziowy z jodły. Miód spadziowy zwrócił natomiast uwagę badaczy w testach dotyczących wirusów, ale te wyniki wymagają dalszych badań.

Skąd takie różnice? Poszczególne zespoły badały inne miody, inne bakterie i stosowały różne metody. Dlatego nie da się wskazać jednego rodzaju miodu, który w każdych warunkach będzie działał najlepiej.

Czy miodem można leczyć rany?

Sam miód ma właściwości, które mogą wspierać gojenie ran, dlatego po odpowiednim przygotowaniu i sterylizacji wykorzystuje się go w produktach medycznych. Pokazał to m.in. przegląd Cochrane z 2015 roku obejmujący 26 badań i ponad 3 tysiące pacjentów. Najlepsze wyniki uzyskano przy oparzeniach częściowej grubości, które przy zastosowaniu miodu goiły się średnio około 4–5 dni szybciej niż przy tradycyjnych opatrunkach.

Co jednak trzeba podkreślić, na rany stosuje się miód medyczny, czyli specjalnie przygotowany produkt przeznaczony do leczenia. Zwykły miód spożywczy do tego się nie nadaje.

Dlaczego? Bo w zwykłym miodzie mogą znajdować się drobnoustroje lub ich formy przetrwalnikowe, dlatego miód medyczny poddaje się sterylizacji. Dodatkowo sprawdza się, czy nie zawiera pozostałości pestycydów, antybiotyków, metali ciężkich ani niebezpiecznych drobnoustrojów.

Który miód może być alternatywą dla manuki?

Jeśli szukamy polskiego miodu o ciekawych właściwościach przeciwbakteryjnych, warto zwrócić uwagę przede wszystkim na miód gryczany i spadziowy. To właśnie te odmiany dobrze wypadały w przytoczonych wcześniej badaniach, a dodatkowo są bogate w związki fenolowe. W praktyce oznacza to, że oprócz działania przeciwbakteryjnego mają też właściwości przeciwutleniające i pomagają chronić komórki przed uszkodzeniami.

Sam miód może również łagodzić kaszel i podrażnienie gardła, dlatego szczególnie często sięga się po niego jesienią i zimą.

Polskie miody można zobaczyć tutaj: https://pasiekalyson.pl/sklep/polski-miod/.

Miód zwykły czy manuka? Co wybrać?

Do codziennego spożycia nie ma potrzeby sięgać po manukę tylko ze względu na jej wysoką cenę czy oznaczenie MGO. Jeśli miód ma być elementem diety albo dodatkiem do ciepłych napojów, można wybrać dobrej jakości miód spożywczy, zwracając przy tym uwagę na jego pochodzenie oraz sposób przechowywania.

Ważne jest również, żeby miodu nie przegrzewać. W badaniu Politechniki Gdańskiej podgrzanie próbek do 80°C wyraźnie osłabiło ich aktywność przeciwbakteryjną. Dlatego do herbaty najlepiej dodawać go dopiero wtedy, gdy napój trochę przestygnie.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku ran i oparzeń. Tutaj nie powinno się używać miodu spożywczego, nawet jeśli jest to manuka. Do takich zastosowań przeznaczony jest sterylny miód medyczny, którego jakość i bezpieczeństwo są odpowiednio kontrolowane.

Bibliografia

1. Kędzia B., Hołderna-Kędzia E. Badania nad aktywnością antybiotyczną polskich miodów odmianowych. Pasieka 2020; 2.
2. Grecka K., Kuś P.M., Worobo R.W., Szweda P. Study of the Anti-Staphylococcal Potential of Honeys Produced in Northern Poland. Molecules 2018; 23(2): 260.
3. Bucekova M. i wsp. Phytochemicals-mediated production of hydrogen peroxide is crucial for high antibacterial activity of honeydew honey. Scientific Reports 2018.
4. Grabek-Lejko D., Miłek M., Dżugan M. The comparison of the antioxidant, antibacterial and antiviral potential of Polish fir honeydew and Manuka honeys. Scientific Reports 2024.
5. Carter D.A. i wsp. Therapeutic Manuka Honey: No Longer So Alternative. Frontiers in Microbiology 2016; 7: 569.
6. Nolan V.C., Harrison J., Cox J.A.G. Dissecting the Antimicrobial Composition of Honey. Antibiotics 2019; 8(4): 251.
7. Jull A.B. i wsp. Honey as a topical treatment for wounds. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015; CD005083.
8. Efficacy and Safety of Honey Dressings in the Management of Chronic Wounds: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients 2024; 16(15): 2455.
9. Honey dressing for diabetic foot ulcers: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Endocrinology 2026. doi:10.3389/fendo.2026.1759703.
10. Hermanns R. i wsp. Defining the standards for medical grade honey. Journal of Apicultural Research 2020.
11. UMF Honey Association. Unique Mānuka Factor grading system.
12. Poznaj wyjątkowe polskie miody chronione unijnym znakiem jakości. gov.pl.